Pháo Đài qua các giai đoạn thời gian (Hà Tiên)

Theo tài liệu do nhà chụp hình nỗi tiếng ở Hà Tiên ngày xưa, ông Quách Ngọc Bá viết trong quyển sách du lịch « HATIEN PHOTO »: Pháo Đài là một trái núi nhỏ ở ngay cửa sông Hà Tiên, cách chợ 600 m. Từ hồi Nam Triều đến thời Pháp thuộc vẫn là cứ điểm quân sự trấn giử biển cả, trên có bố trí trọng pháo nên tên gọi là Pháo Đài.

Pháo Đài của thời xưa là những trang lịch sử oai hùng, từng làm kinh khủng giặc Thái Lan bằng những thần công, đại bác, đã phá kỷ lục tên tre lẩy nỏ.

Thời họ Mạc, vị trí Pháo Đài ở ngay giữa hải cảng Hà Tiên, ngó ra vịnh Thái Lan, hình thể ví như cửa thành thiên nhiên để che chở nội địa. Mạc Thiên Tích đã so sánh với nhiệm vụ, với địa vị mình là tướng lảnh trọng yếu trấn giử biên cương qua bài thơ « Kim Dự Lan Đào » (Kim: vàng, Dự: hòn đảo nhỏ, Lan: ngăn chận, Đào: sóng to, « Kim Dự Lan Đào: Hòn đảo vàng nhỏ ngăn chận sóng to):

Kim Dự nầy là núi chốt then,
Xanh xanh dành trấn cửa Hà Tiên,
Ngăn ngừa nước dữ khôn vùng vẩy,
Che chở dân lành khỏi ngửa nghiêng,
Thế vững kình càng trên Bắc hải,
Công cao đồ sộ giữa Nam thiên,
Nước an chẳng chút lông thu động,
Rộng bủa nhơn xa tiếp bá xuyên.

(Trích Thơ Nôm của Mạc Thiên Tích)

Cách đây hơn một thế kỷ, hòn đảo Pháo Đài còn tách rời khỏi đất liền. Do có thủy triều lên cao thấp, nước lớn nước rồng, khoảng cách giữa hòn đảo nầy và đất liền xa gần khác nhau nên dân gian có đặt truyền thuyết là hòn Kim Dự là một hòn đảo nổi trôi ra trôi vô theo con nước….Cũng có một truyền thuyết khác nói rằng Kim Dự là một hòn đảo nổi, dưới hòn đảo đó có một con Giao Long nằm ẩn mình tu lâu đời. Thỉnh thoảng con Giao Long cựa mình thì làm cho hòn đảo lay chuyển, khi trôi ra xa, khi dạt vào gần bờ. Trong thời Pháp chiếm Hà Tiên, do công sức của các tù nhân, họ xây đắp một con đường nối liền đảo Pháo Đài với chợ Hà Tiên, gọi là đường Cầu Đá, dần dần con đường trở thành đường đất, rộng rải đủ cho xe cộ lưu thông. Bây giờ con đường trở thành một đại lộ đã tráng nhựa. Con đường nầy nối từ khu Chùa Quan Thánh (tên đúng là Miếu Quan Thánh Đế) chạy thẳng đến dưới chân núi Pháo Đài, ngày nay chính là đại lộ Mạc Thiên Tích. Xóm nhà hai bên con đường nầy còn có tên là xóm Cầu Đá.

Về địa hình, trên đỉnh Pháo Đài có dạng trái xoan, có công sự phòng thủ hình chữ U, chu vi khoảng 84,5 m và cao gần 3 m, công sự phòng thủ nầy được xây dựng trên đỉnh núi Pháo Đài (còn gọi là núi Đại Kim Dự), núi cao khoảng 25 m. Thời vua Minh Mạng thứ 15 (1834) Pháo Đài được thành lập để trở thành căn cứ quân sự phòng thủ, nhà Nguyễn cho đắp đồn lũy trên đồi, đặt súng thần công nên từ đó có tên là Pháo Đài. Ngày nay tên Pháo Đài cũng được dùng để đặt tên cho Phường Pháo Đài thuộc thị xả Hà Tiên. Thời Pháp chiếm Hà Tiên trên Pháo Đài có lập một ngọn Hải Đăng và có nhân viên người Pháp quản lý. Trong thời kỳ chiến tranh 1960 -1970 ngọc Hải Đăng bị bỏ hoang phế, ngày nay đã được phục hồi. Trong thời gian Hà Tiên chưa có bệnh viện, người Pháp dùng mặt bằng trên Pháo Đài để làm trạm y tế. Đến khi bệnh viện Hà Tiên được cất lên, người Pháp xây dựng một nhà nghỉ mát trên mặt bằng Pháo Đài, gọi là Bungalow. Suốt những năm chiến tranh 60 – 70 Pháo Đài trở thành căn cứ quân sự, dân chúng không được lui tới. Hiện nay Pháo Đài đã được phát triển thành một nơi ngắm cảnh, nghỉ ngơi, có khách sạn, hồ bơi, hoàn toàn được xem như một nơi tự do du lịch và dạo chơi rất lý thú. (TVM 06/2018)

Tài liệu tham khảo:
Nghiên Cứu Hà Tiên (Họ Mạc với Hà Tiên) Trương Minh Đạt 2016.
Hà Tiên, đất nước&con người: Nhóm biên soạn Hà Tiên 1999.
Hà Tiên thập cảnh: Đông Hồ&Mộng Tuyết 1996.

Pháo Đài (Hà Tiên) thời lính Pháp đóng quân tại Hà Tiên (trước năm 1953). Photo: Rolland Drosson

Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh do lính Mỹ chụp từ chiếc tàu Point Garnet đậu tại cầu quan thuế Hà Tiên năm 1966. Photo: Dave Kathy Crawford

Mặt bằng trên núi Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh do lính Mỹ chụp năm 1966. Photo: Dave Kathy Crawford

Toàn cảnh Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh, do lính Mỹ chụp không ảnh năm 1966-1967. Photo: Don Griffin

Toàn cảnh Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh, do lính Mỹ chụp không ảnh năm 1969. Photo: Stephane Moutin Luyat

Toàn cảnh Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh, do lính Mỹ chụp từ tàu biển nhìn vào, phía xa là Thạch Động, năm 1969. Photo: Tom Lefavour.

Một căn cứ Hãi Quân Mỹ dưới chân Pháo Đài (Hà Tiên). Photo: Tom Lefavour 1969

Một phần mặt bằng trên núi Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh do lính Mỹ chụp trong những năm 1970, phía trên là một phần núi Tô Châu nhìn ra cửa biển. Photo: VAS078886_LOH, (Vietnam Center And Archive)

Phía sau Pháo Đài (Hà Tiên) nhìn về phía núi Đèn Mũi Nai, thời chiến tranh do lính Mỹ chụp trong những năm 1970, Photo: VAS078886_LOH, (Vietnam Center And Archive)

Một căn cứ Hãi Quân Mỹ dưới chân Pháo Đài (Hà Tiên). Photo: Steve Bingham (1968-1970)

Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh, do lính Mỹ chụp ngày xưa. Photo: HL Serra (trước năm 1970)

Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh, do lính Mỹ chụp ngày xưa, ảnh mặt trước: SSC Bryant.(1970)

Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh, do lính Mỹ chụp ngày xưa, ảnh mặt sau: SSC Bryant.(1970)

Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh, do lính Mỹ chụp không ảnh. Photo: Fred McCarthy

Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh. Photo: Rich Krebs 1968-1970

Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh. Photo: Rich Krebs 1968-1970

Pháo Đài (Hà Tiên) thời chiến tranh. Photo: Dave Stevenson (1970)

Dưới chân đồi Pháo Đài (thời chiến tranh). Photo: HL Serra 1970

Pháo Đài (Hà Tiên) nhìn từ núi Tô Châu. Photo: Quách Ngọc Bá (1973)

Cận ảnh Pháo Đài (Hà Tiên). Photo: Quách Ngọc Bá (1973)

Pháo Đài (Hà Tiên) thời thanh bình. Photo: Trần Văn Mãnh 1994

Pháo Đài (Hà Tiên) thời thanh bình. Photo: Trần Văn Mãnh 1994

Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay thời thanh bình. Photo: Phạm Duy Thảo (2007)

Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay thời thanh bình. Photo: Bùi Thị Đào Nguyên 2009

Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay thời thanh bình. Photo: Bùi Thị Đào Nguyên 2009

Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay thời thanh bình. Photo: Bùi Thị Đào Nguyên 2009

Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay thời thanh bình. Photo: Phat Austin Tran 2015

Cận ảnh Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay thời thanh bình. Photo: 2015

 Di tích hầm trú bom trên núi Pháo Đài (Hà Tiên) còn sót lại hình chụp năm 2016. Photo: Asienreisender

Vị trí hầm trú bom trên núi Pháo Đài (Hà Tiên)

Trên mặt bằng Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay có khách sạn Pháo Đài (2015)

Đường xe chạy lên núi Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay (1916). Photo: Lâm Thị Lan

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Đường xe chạy lên núi Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay (2016). Photo: Lâm Thi Lan

Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay chụp từ cầu Tô Châu. Photo: Nguyễn Hồng Thu (2017)

Một trong những bức ảnh đẹp nhất chụp Pháo Đài (Hà Tiên) ngày nay. Photo: Nguyễn Hải Đăng (2017)

Trân trọng cám ơn quý tác giả những hình ảnh minh họa cho bài viết.(TVM)

Photo: Trần Văn Mãnh tổng hợp từ face book

Commentaires:

Đảo Điên: Tấm không ảnh này thật là quý! Merci anh Mãnh!
Lâm Lan: Dưới chân núi Pháo Đài thì đúng hiện trạng ngày xưa . Còn trên núi đến bây giờ LL chưa một lần được lên trên ngọn núi Pháo Đài.
J’aime
· Répondre · 12 mai, 09:24
Alain Buis
Alain Buis: Hay quá, Hà Tiên mình có cảm tưởng là 1 bán đảo ?
J’aime
· Répondre · 12 mai, 09:35
Thu Ha Duong
Thu Ha Duong: Em có ở khách sạn Pháo Đài vào năm 2012. Khách sạn lớn, đẹp, do nhà nước quản lý, nhưng không có nước nóng, gặp trời tháng bảy mưa tầm tã, tắm lạnh run và có rất nhiều muỗi, vì cửa sổ không có lưới, tuy nhiên trước mặt khách sạn có một công viên nhỏ, mỗi buổi sáng ra công viên ngồi nhìn ra biển, hít thở không khí trong lành, và mát lạnh, thật tuyệt vời. Đó là lý đó em chọn khách sạn này để nghỉ ngơi khi về HT đó chị Lan. Bây giờ có lẽ đã có nước nóng để khách thuê phòng tắm rồi.
J’aime
· Répondre ·
· 12 mai, 09:46
Lâm Lan
Lâm Lan: Chị biết về sau này nơi đó kinh doanh khách sạn. Các bạn Hà Tiên của chị có dịp sẽ họp bạn trên đỉnh Kim Dữ lan đào trong ngày gần đây đó em gái.😍😃
J’aime
· Répondre · 12 mai, 09:54
Thu Ha Duong
Thu Ha Duong: Em thấy nơi đó thật là nơi lý tưởng để họp mặt đó chị, phong cảnh đẹp, không khí trong lành, rộng rãi và rất yên tĩnh.
J’aime
· Répondre ·
· 12 mai, 10:03
Hoa Nguyễn
Hoa Nguyễn: Ngày xưa Pháo đài là khu quân sự!
Bây giờ đã đổi mới là khách sạn rất lich sư và thân thiện để khách du lịch đến nghỉ ngơi rất là lý tưởng ! Hãy đến và về với quê hương Hà Tiên dấu yêu của chúng ta các bạn nhé !
J’aime
· 12 mai, 10:35
Phan Văn Hữu
Phan Văn Hữu: đường chữ U lên đĩnh pháo đài, đuôi chữ Y ra ngọn hãi đăng thuộc khu vực sân bay trực thăng vả bến đậu PCF của hải Quân, còn trên đồi thuộc tiễu đoản 528 đóng, Đại úy Thiệt Tiễu đoản trưỡng, thởi điểm nầy quân đội choãng nhau lia chia.
J’aime
· 12 mai, 11:05
Nguyen le Thuy
Nguyen le Thuy: Trần Văn Thiệt tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 528 địa phương quân
J’aime
· Répondre · 12 mai, 12:02
Viet Anh Le
Viet Anh Le: Mai mốt ra thăm mới được.
J’aime
· Répondre · 12 mai, 16:20
Tran Hong Khang Truong
Tran Hong Khang Truong: Cám ơn các em, đã post lên cho các bạn thưởng thức …
Đảo Điên: Núi non hùng vĩ, sông nước hữu tình! Hà Tiên quê hương tôi!
Còn đâu Kim Dự cá chim quanh
Đảo vàng ngăn sóng đã tan tành
Giao long giờ đã xa xa mãi
Tưởng để muôn đời lại mất danh!
J’aime
Hoàng Thị Minh Liên: Những hình ảnh nầy chỉ còn lại trong ký ức…hoài niệm về một Hà Tiên xứ thơ !
J’aime
Patrice Tran: Đây là hình ảnh của Dũng? Rất hay và quý. Xin Dũng cho thêm chi tiết hình chụp vào khoảng năm nào nhé, anh sẽ cho vào bộ sưu tập… cám ơn Dũng Hồ… 🙂
J’aime
Dũng Hồ: Khoãng năm 68-69.
Patrice Tran
Patrice Tran: OK merci Dũng Hồ…
J’aime
Publicités

Thầy Nguyễn Phúc Hậu

Thầy Nguyễn Phúc Hậu bắt đầu giảng dạy Trường Trung Học Hà Tiên từ tháng 9/1968 đến hết niên khóa 1970-1971. Năm 1972 thầy rời Hà Tiên đề về dạy trường nữ Trung Học Đoàn Thị Điểm Cần Thơ. Tuy thời gian ngắn ngủi nhưng Hà Tiên đã cho thầy nhiều kỷ niệm đẹp không phai mờ qua năm tháng .

NguyenPhucHau_HT1 Hình Thầy Nguyễn Phúc Hậu (hình có chấm đỏ) và học trò trong niên khóa 1970-1971 lớp 11A NguyenPhucHau_HT2Hình Thầy Nguyễn Phúc Hậu (hình có chấm đỏ) và học trò trong niên khóa 1970-1971 lớp 11A

 Thầy Nguyễn Phúc Hậu có làm bài thơ   » TRĂNG SÁNG PHƯƠNG THÀNH  » để ghi dấu kỷ niệm khó quên khi thầy mới chân ướt chân ráo đến Hà Tiên và bài « HÀ TIÊN TRONG MƠ  » để bộc bạch niềm luyến tiếc nhớ nhung khi xa đất Phuơng Thành. Đó là những hình ảnh của Hà Tiên 50 về trước , bây giờ không còn nữa.

TRĂNG SÁNG PHƯƠNG THÀNH
 
Trăng thanh soi chiếu chốn từng không,
Gió nhẹ hây hây mát cõi lòng.
Hòn Ngọc bỗng trầm gieo đáy nước,
Cá bầy hoan hỉ đớp trên sông.
Êm vang tiếng địch làm vương vấn,
Nhẹ trút cơn sầu thỏa đợi trông.
Viễn khách có ai về bến cũ,
Phương Thành xin gởi trọn thương mong.

Nguyễn Phúc Hậu.
Ottawa 18.03.2015
( Viết lại từ bài Phương Thành Lạc Bích, sáng tác tháng 10/1969 để
ghi lại những kỷ niệm vui buồn ở Hà Tiên)
    .

HÀ TIÊN TRONG MƠ

Trong mơ trở lại chốn Hà Tiên
Lòng muốn đi thăm khắp mọi miền
Tôi ghé bãi Nam(1) vùng sóng lặn
Hòn Heo, Bãi Ớt ngắm trăng lên.

Rồi tôi lại đến chốn Lư Khê(2)
Rạch Vượt là đây cá hội về
Đồi núi lô nhô, dòng nước bạc,
Thuyền câu san sát bến sông quê.

Rời bến Lư Khê một chiều êm
Đông Hồ(3) soi chiếu ánh trăng đêm
Thuyền trăng chở khách vào đêm mộng,
Rượu ấm tình nồng lai láng thêm.

Tôi đến Pháo Đài ngắm cảnh đêm
Đảo vàng(4) ngăn sóng vỗ triền miên
Điếu Đình(11), bến nước thuyền câu đỗ,
Nhìn ánh trăng vàng ngở cảnh tiên.

Tôi đến Mũi Nai(5) ngày nắng lên,
Gió xuân lay nhẹ khóm dừa xanh
Nước trong, cát trắng lòng hưng phấn,
Kẻ tắm người đùa trên sóng nhanh.

Thạch Động(6) một chiều tôi đến thăm,
Đứng nhìn bao quát cảnh chung quanh
Châu Nham(7) thắp thoáng chim về tổ,
Tiêu Tự(8), Giang Thành(9) trong nắng hanh.
 .
Bình San(10) trở lại chốn thân thương,
Đồi núi xanh lơ dưới nắng sương
Hùng vĩ lưng đồi lăng Mạc Cửu,
Dập dìu du khách đến dâng hương.
.
Chợt nhớ năm xưa cũng dạo nầy,
Bạn bè tảo mộ ở nơi đây,
Cùng đi hái quả sơn trà mộng,
Nhặt cánh lan rừng dạ ngất ngây.
 .
Từ dạo chia tay người mỗi nơi,
Thiều quang nhuộm bạc tóc, da mồi.
Người xưa cảnh cũ nào đâu thấy,
Trăng chốn Đông Hồ vẫn mãi soi?
Nguyễn Phúc Hậu.
Ottawa 29.03.2015
Chú thích:
(1) Bãi Nam: Nam Phố trừng ba
(2) Lư Khê: Lư Khê ngư bạc
(3) Đông Hồ: Đông Hồ ấn nguyệt
(4) Đảo vàng: Kim Dự lan đào
(5) Mũi Nai: Lộc trĩ thôn cư
(6) Thạch Động: Thạch Động thôn vân
(7) Châu Nham: Châu Nham lạc lộ, núi Đá Dựng
(8) Tiêu Tự: Tiêu Tự thần chung, chùa Tam Bảo
(9) Giang Thành: Giang Thành dạ cổ, lũy Giang Thành
(10) Bình San: Bình San điệp thúy, núi Lăng
(11) Điếu Đình: Mái đình, nơi du khách đến câu cá, thưởng trăng và ngâm vịnh, xây cất từ đời Mạc Thiên Tích.

Các cảnh từ 1 đến 10 gọi là Hà Tiên Thập Cảnh, vẫn còn trong ký ức của tôi, nhưng không biết bây giờ ra sao, hẹn một ngày về thăm lại để thỏa lòng mong nhớ. (Ng.Ph.H)

NguyenPhucHauThầy Nguyễn Phước Hậu hiện định cư tại thành phố Ottawa (Canada)

Hình ảnh: Nguyễn Phúc Hậu, Trần Phương Nhu, Trâm Huỳnh