Ngôi chợ Hà Tiên qua các giai đoạn thời gian (Lê Phước Dương)

Chợ Hà Tiên.
(Tuổi thơ lêu lỏng)

Không ai biết Chợ Hà Tiên có từ khi nào chỉ biết khi mình thường ra Chợ ngồi xem chừng hàng hóa cho Mẹ đi đón ở bến sông mua rau cải từ rẩy ra lúc ban sáng sớm mờ sương là đã được 5 ,6 tuổi rồi…biết mua bán gì đâu chỉ là ngồi đó xem chừng cho có mà thôi .

Chợ Hà Tiên nằm theo trục Bắc Nam ở giửa là dãy nhà lồng, đầu hướng Bắc bên kia đường là phố 3 căn bìa phải là tiệm cà fê Dũ Long, giửa là tiệm thuốc Bắc Sanh Hoạt và kề bên bìa trái là nhà ông Tàu Lái …Có 2 kiosques đối xứng nhau phía đuôi chợ nhà lồng một bên là bán bánh kẹo Nhiêu Thạnh một bên là càfê ông Bái , phía ngoài tí là 2 xe đá bào chè đậu sirô đủ màu của HiaTăng và ông Lầu Pề .

Đầu chợ về phía Nam có 2 dãy kiosques xây kín phía trong có đường giửa mổi bên có 3 căn đối mặt vào nhau và bên ngoài là mổi bên cũng có 3 căn mà xây mặt ra đường. Kiến trúc đầu chợ mái nhọn phía giửa 2 bên là mái thấp dần .Lưng chừng có một balcon cạn phía trên đó có lúc treo Chân dung ông Ngô Đình Diệm có lúc là mảng tường vôi ngà trắng .

Bên kia đường đầu chợ gọi tên là phố tứ diện , mặt Bắc bán thuốc tây , mặt Tây là quán 3 cô bán đủ thứ đồ da ,rương ,dây nịt, bóp ví , mặt Đông bán báo mặt Nam bán và sữa đồng hồ đều là của ông Minh Xuân .
Đối diện phía bên kia đường Trần Hầu là chợ Cá có kiosque bán thuốc tây Thanh Bình và cho mướn truyện Tàu ,Ta…đủ cả , phía ngoài là con sông và cũng là bến cho ghe xuồng lưới chài ghé lại đưa lên Chợ những gì đánh bắt được…
Cặp hai bên hông chợ một bên về phía Đông là dãy phố Hòa Hiệp, Nam Thiên, Thái Sơn, Phục Hưng, Hiệp Lợi, Xuân Thạnh… (con đường mang tên Tham Tướng Sanh), phía trước có con đường giửa đối xứng 2 bên là sạp hàng đồ tươi rau cải, chạp hụi, gà vịt…bên hông chợ phía Tây là dãy phố bà Ba Góp, Đức Quang, Hải Ký, Khâm Tuyền, Hoa Tân,Thái Dũ, Vạn Ích Đường, Nam Viên, Mỹ Nam… (con đường mang tên Tuần Phủ Đạt), và phía trước đối xứng con đường giửa 2 bên là …đủ thứ đồ ăn sáng trưa chiều tối …( kể sơ thôi chứ đi vào chi tiết thì người đọc sẽ ngủ quên lúc nào mà không hay không biết ).

Có lần buổi sáng không biết là vì thương con hay là có gì vui mà Mẹ cho đi kêu 1 tô hủ tiếu nhỏ (nhỏ 3 cắt lớn 5 cắt) của ông Phan bán trong chợ nhà lồng và dặn dò:

– Con ngồi ăn và coi chừng hàng cho Mẹ!!

Hằng ngày buổi sáng với Mẹ chỉ là khoai lang, khoai mì, bắp hầm, bắp luộc, xôi mặn xôi ngọt…mà nay được tô hủ tiếu là quá đã …xì xụp, rồn rột một hơi là đáy tô đã bóng lưỡng rồi, xém chút nữa thôi là đã nuốt luôn cã lưởi, nhớ lại cái tô hủ tiếu đầu đời ở ngày xưa sao mà ngon quá xá.

Có ai còn nhớ mâm bánh hỏi mở hành thịt luộc tôm đáy rau sống nước mắm tỏi ớt chanh đậu phọng rang giả nhỏ…những cuốn chả giò ngã màu dần từ trắng đến vàng sậm trong chảo mở đang sôi sùng sục được vớt lên, để nguội dần cho vào mâm rồi lấy kéo cắt xéo làm 3, gói chung với ít rau tí bún chấm vào nước mắm pha đưa vào miệng cắn nghe rào rạo, tay kia cầm chén hứng những gì rơi rớt, chã giò chiên của Chị Thu con bà Cẩm Lành là thế …không nơi nào ngon hơn được, …rồi thì bún kèn bún nhâm bà Hai Lô, bánh tầm bì se nước cốt dừa bà Năm Hía, cháo lòng bà Hai Lê, xôi mặn ngọt bà Chín, cháo giò heo, cà ri gà bà Tư Đại, bánh bò, bánh quy, bánh ít, bánh da lợn, bánh củ cải của bà Ba Tểnh, bánh khọt, bánh xèo….ôi thôi đủ thứ bánh ơi là bánh ..rồi chè nếp than, hột me, đậu trắng, chè thưng nước cốt dừa…được bày bán san sát nhau bên chợ bánh hiền hòa Hà Tiên.

Chợ vào ban đêm vui nhất là lúc có đoàn Cải lương về hát (những người mua bán trong chợ nhà lồng thì rầu), xung quanh nhà lồng chợ được che chắn bởi những tấm vải kaki màu cỏ úa được giằng sát đất bởi những cây dầu vuông…Lúc đó những thằng nhóc tì có khi thì được 2, 3 anh thanh niên hè nhau dở cây giằng lên cho đám nhóc chui vào xem, có lúc hát tuồng cũ làm biếng xem thì đi vòng vòng bên ngoài phá phách …Vậy đó mà cứ đi tới lui như bầy ròng ròng cho đến khi giữa tuồng vì nóng nực quá nên được xã giàng…thế là chung vào xem cho đở cơn ghiền.

Rồi khi cơn lạnh tê tê đi qua lúc mà buổi sáng gió mơn man hây hây phía Đông chướng, chiều gió thổi nhè nhẹ phía nồm Nam …mới gần 20 tháng Chạp thôi là đã nghe tiếng pháo chuột lẹt đẹt nổ rồi. Phía bên hông nhà ông Tàu Lái buổi sáng đã có sòng:

– sổ đề 12 con.
– bông vụ 6 mặt.
– hốt me 4 con.
– tài (lớn) xỉu (nhỏ)
– bầu cua cá cọp.

…Buổi chiều dời qua trước tiệm vàng Minh Ngọc và tiệm đồi mồi ông Phan văn Thân.
…Ôi thôi đủ thứ kiểu ăn thua .Lúc đi kiếm mình để tiếp dọn hàng về, Mẹ hay cầm 1 cây roi – nhưng chưa lần nào Mẹ đánh – thì cứ tìm ở những chỗ này là gặp vì mình chỉ là mê xem thôi chứ tiền đâu mà đặt.

Những ngày cận Tết mọi người như hối hả hơn, ăn nhanh hơn đi lẹ hơn làm việc gấp gáp hơn. Chợ dần dần có thêm màu sắc mới, người xa quê trở về rôm rã, chổ này vài bó mai rừng dầy nụ he hé nở, chổ nọ bông vạn thọ rẩy vườn rực rở đỏ vàng, chổ kia cụm dưa hấu ruộng gọi mời với 2 miếng chẻ đôi đỏ ối..Lúc này bán đắt hơn nên ít được đi rong.Thời gian chầm chậm trôi dần, ngày Tết cận kề, năm nay tháng đủ nên ngày 29 Tết đông chợ đêm, bán tối ngày không dọn về mà để sạp hàng nguyên đó, tối đến 2 Mẹ con trãi chiếu cạnh bên quấn mền mà canh mà giữ …Mình thì có ngủ được đâu chút ghé lại sòng bầu cua tí ghé lại sòng tài xỉu…xẹt đi , xẹt về. Mẹ vì cả ngày bán buôn mệt mỏi nên đặt lưng xuống là đã ngáy khò khò mặc tình Tết về tới đâu thì cũng kệ.

Chợ Hà Tiên những ngày cận Tết nhộn nhịp hẳn lên rôm rã hẳn lên …pháo nổ nhiều hơn…không khí đó …cái mùi đó .. cái âm thanh hổn độn đó …cái ân tình đó…chỉ có con dân Hà Tiên là thấy, nghe, ngửi, cảm…được cái Tết đặc trưng của riêng quê hương mình mà thôi.

Chợ sáng 30 hối hả cuống cuồng gấp gáp mới 10 g thôi mà đã thưa dần rồi vắng hẳn…Mẹ con dọn dẹp đi về, xe cây chở đồ cặn nhẹ tênh, năm nay ăn Tết lớn nên đắt hàng 2 túi áo bà ba của Mẹ nhét cứng 2 cọc tiền. Mẹ vui thấy rõ.

Rồi tiếng pháo nổ vang chổ này chổ nọ nhà đó nhà kia để cúng rước ông Bà. Đêm giao thừa tụi nhóc mình sàn sàn tuổi nhau xúng xính bộ đồ mới chạy tới chạy lui nhìn những giây pháo nổ ành đùng của những nhà giàu bổn phố xung quanh chợ mà trầm trồ mà so sánh hơn thua..

Đã qua giao thừa rồi không gian dần yên tĩnh, đám nhóc kéo nhau xuống Đài Kỷ Niệm ngồi nghỉ chân. Ngọn gió Chướng từ ngoài sông mát rượi ùa về thổi bay lá cờ trước nhà ai nghe phần phật …Tết này 7 tuổi rồi, tựu trường phải vào lớp chót,  phải đi học, không còn được lưu linh, lưu địa nữa rồi …

..Nghĩ đến đây chợt thấy Tết năm nay không còn vui nữa …nghe nói học là cái gì đó rất là đáng sợ, rất là ngán ngẫm vì có cả…đòn roi.
Hà Tiên 21/3/2016
Lê phước Dương

Mặt nam của chợ Hà Tiên (trước những năm 1960, lúc còn đang được xây cất, đây là chổ công sở nhà nước làm việc). Photo: Trần Phương Nhu

Mặt tiền phía nam ngôi chợ Hà Tiên trong những năm đầu 1960. Hình : Truman Library, do Arthur Z. Gardiner Papers sưu tầm.

Đồn Cảnh Sát Hà Tiên bên hông chợ cá cũ Hà Tiên , bên trái hình là chợ cá cũ Hà Tiên, bên phải hình là khu phố đầu đường Trần Hầu và Tuần Phủ Đạt, phía xa hơn là Đài Kỷ Niệm Hà Tiên. Hình chụp trong những năm đầu 1960. Hình: Truman Library, do Arthur Z. Gardiner Papers sưu tầm.

Mặt nam chợ Hà Tiên còn lại sau năm 1975

Mặt nam chợ Hà Tiên trong những năm 2000

Mặt nam chợ Hà Tiên trong những năm 2000. Photo: BuiThuyDaoNguyen

Tiệm tạp hóa Minh Đức ở mặt nam của chợ Hà Tiên. Photo: Truman Richey

Bên trong nhà lồng chợ Hà Tiên, phía đối diện với đường Tuần Phủ Đạt. Photo: Hồ Anh Dũng

Một góc chợ cá Hà Tiên ngày xưa (1950-1960), nhìn về hướng phố tứ diện. Photo; Nguyễn Bích Thủy

Phố tứ diện Hà Tiên trong những năm 1950-1960. Phía xa bên phải là chợ cá, phía xa bên trái là dảy tiệm hớt tóc cất dưới mé sông, ở giữa là bót cảnh sát. Xa hơn là sông Hà Tiên và chân núi Tô Châu. Photo: Nguyễn Bích Thủy

Chợ cá Hà Tiên, phía ngoài dành để bán rau cải. Khoảng 1968, photo: Rich Krebs, (Hồ Anh Dũng cung cấp)

Chợ cá Hà Tiên, phía ngoài dành để bán rau cải. Khoảng 1968-1970, photo: Rich Krebs

Chợ cá Hà Tiên nhìn từ phía bót cảnh sát. Photo: Hồ Anh Dũng

Chợ cá Hà Tiên trở thành chợ tạp hóa vào những năm 2000. Photo: Herman Hermanson (2006)

Chợ cá Hà Tiên trở thành chợ tạp hóa vào những năm 2000. Photo: ThomasMaresca

Chợ tạp Hóa (chợ cá ngày xưa) Hà Tiên ban đêm. Photo: HoangNguyen 1998

Chợ tạp Hóa (chợ cá ngày xưa) Hà Tiên. Photo: HungCuongPC

Mặt nam chợ cũ Hà Tiên biến thành chợ Ẩm Thực Hà Tiên vào những năm 2009

Mặt nam chợ cũ Hà Tiên biến thành chợ Ẩm Thực Hà Tiên vào những năm 2009. Photo: HaiDang54

Quang cảnh bên trong chợ Ẩm Thực Hà Tiên vào năm 2010. Photo: Thanh HLP.

Một phần của mặt bắc của chợ Hà Tiên, có đường Lam Sơn trước mặt. Dảy nhà trong hình là trên đường Tuần Phủ Đạt. Cây me nhô ra bên phải hình là trước nhà ông Tàu Lái. Photo: HungCuongPC

Ba căn phố đối diện với mặt bắc của chợ Hà Tiên: Tiệm Ông Tàu Lái, Tiệm Sanh Hoạt và Tiệm cafe Dũ Long. Photo: Fred Abery

Đường Tuần Phủ Đạt bên hông nhà lồng chợ Hà Tiên. Photo: HungCuongPC

Đường Tuần Phủ Đạt bên hông nhà lồng chợ Hà Tiên. Photo: Hồ Anh Dũng

Đường Tham Tướng Sanh bên hông nhà lồng chợ Hà Tiên. Photo: HuynhNT

Đường Tuần Phủ Đạt (góc Lam Sơn)  bên hông nhà lồng chợ Hà Tiên. Photo: HuynhNT

Đường Tuần Phủ Đạt bên hông nhà lồng chợ Hà Tiên. Photo: HuynhNT

Góc đường Lam Sơn – Tuần Phủ Đạt, nhà Ông Tàu Lái. Bên phải hình là mặt bắc của chợ Hà Tiên. Khoảng những năm 1960-1970. Photo: Truman Richey

Tiệm cơm Xuân Thạnh dưới đường Bến Trần Hầu. Hà Tiên. Photo: HungCuongPC

Chợ cũ Hà Tiên có một lúc trở thành Chợ Ẩm Thực Hà Tiên (khoảng 2009, sau đó trở thành Siêu Thị Đông Hồ. Photo: Trần Văn Mãnh 2012

Chợ cũ Hà Tiên có một lúc trở thành Chợ Ẩm Thực Hà Tiên (khoảng 2009, sau đó trở thành Siêu Thị Đông Hồ. Photo: Trần Văn Mãnh 2012

Chợ cũ Hà Tiên có một lúc trở thành Chợ Ẩm Thực Hà Tiên (khoảng 2009, sau đó trở thành Siêu Thị Đông Hồ. Photo: Trần Văn Mãnh 2012

Siêu Thị Đông Hồ (ở mặt Nam của chợ cũ Hà Tiên) vừa bị phá hủy để dang chỗ cho một công viên rộng lớn. (Hình chụp từ mặt Bắc nhìn về mặt Nam về phía bờ sông) Photo: IvanQuach 2015

Chợ Hà Tiên đã biến mất, chỉ còn lại ngay chổ cũ là một công viên rộng lớn (2017). Bến phải là đường Tham Tướng Sanh, bên trái là đường Tuần Phủ Đạt.

Chợ cá Hà Tiên đã biến mất, thay vào đó là một công viên rộng lớn vào khoảng 2012. Photo: Trần Văn Mãnh

Ngày nay 2017, công viên ngay chợ cá xưa đã biến thành Công Viên 9 Nàng Tiên. Photo: PhuongDuyVu

 

Đài Kỷ Niệm hay Đài Chiến Sĩ qua các giai đoạn thời gian (Hà Tiên)

Thầy cô và các bạn thân mến, ở Hà Tiên nếu nói hẹn nhau tại Đài Kỷ Niệm thì ai cũng không thể không tìm ra được nơi hẹn, vì là người Hà Tiên thì ai cũng biết Đài Kỷ Niệm nằm ở đâu. Đài Kỷ Niệm là một thành phần quan trọng của quận Hà Tiên ngày xưa…Tất cả trẻ con Hà Tiên chúng ta đều có quảng đời thơ ấu vui chơi tại Đài Kỷ Niệm. Lớn hơn một chút khi trở thành thanh niên học sinh chúng ta cũng thường hay tụ tập tại Đài Kỷ Niệm Hà Tiên vào buổi chiều tối, bạn bè họp mặt nhau, nói chuyện đủ các đề tài, kẻ ngồi trên băng đá người lại leo lên băng để ngồi trên thành dựa của băng đá, nhìn ra mé sông, biển để hứng gió mát…

Đài Kỷ Niệm Hà Tiên là nơi diển ra rất nhiều sinh hoạt sống động của người Hà Tiên chúng ta. Các trẻ con hay lớn hơn một chút cũng thường nhảy xuống sông , phía cầu tàu đoan (quan thuế)  để chơi trò bơi lội, người lớn thì cũng lấy cầu tàu đoan làm điểm bắt đầu để bơi lội về phía cầu phà bắc, ngay mé sông chợ Hà Tiên. Ngày xưa khi còn dạy môn thể dục tại trường Trung Học Công Lập Hà Tiên, thầy Trịnh Học Ký cũng thường bơi lội mỗi buổi chiều từ phía cầu tàu đoan ở Đài Kỷ Niệm, thầy bơi về cầu phà bắc, thầy thường dùng kỷ thuật bơi rất độc đáo, ở trên bờ chỉ thấy Thầy hụp lên hụp xuống nước và mỗi lúc mỗi di động…

Thời mình còn trẻ, còn học sinh, chiều nào mình cũng xuống Đài Kỷ Niệm ngồi chơi với các bạn. các bạn thường tụ tập với mình dưới Đài Kỷ Niệm là; Nguyễn Đình Nguyên, Lê Công Hưởng, Lâm Tấn Kiệt, Lâm Tấn Hào, Khoa (con tiệm cơm Xuân Thạnh)….v.;v..

Ngoài ra Đài Kỷ Niệm cũng là nơi diễn ra các cuộc tranh đua trò chơi trong một ngày lễ. Mình còn nhớ mỗi khi có lễ Hai Bà Trưng, ở Đài Kỷ Niệm, ngưới ta có tổ chức cuộc thi « nấu cơm » dành cho các cô học sinh nữ, trò chơi « bịt mắt đánh chậu sành treo có chứa nước », khi thí sinh tham dự cầm một cây gậy dài, hai mắt bị bịt kín và quơ cây đập vào mục tiêu là các chậu sành treo lên và có chứa nước, hể chậu bị đập trúng thì bể nước và miểng sành văng tung tóe…

Ngay cả khi còn trẻ nhỏ, con nít cũng thường đến chơi ở Đài Kỷ Niệm, mình còn nhớ, ở Đài Kỷ Niệm có trang bị một cái cầu tuột, tuy bây giờ nghĩ lại nó không cao lắm, nhưng khi còn nhỏ đến chơi, đứng trên cầu tuột thấy rất cao và mình cũng rất sợ không dám nhảy xuống đất như các trẻ con khác,..

Có một năm đó mình còn nhớ rỏ, có chiếc tàu Hãi Quân (có thể là tàu HQ-607), tổ chức ăn lễ Giáng Sinh với học sinh trường Trung Học Công Lập Hà Tiên (vì các học sinh đến để phục vụ văn nghệ chung vui với các anh em trên tàu Hãi Quân). Có bò quay tại chổ ngay tại vỉa hè kế mé sông..

Nói tóm lại Đài Kỷ Niệm Hà Tiên tuy là nơi để ghi nhớ công ơn của các người lính thời xưa, (bởi vậy nên cũng được gọi là Đài Chiến Sĩ) nhưng theo mình nghĩ Đài Kỷ Niệm đúng là nơi ghi lại những kỷ niệm êm đềm của thời con nít, thời học sinh mới lớn và tất cả người Hà Tiên chúng ta ai ai cũng có một mảnh quá khứ liên hệ đến Đài Kỷ Niệm Hà Tiên. Ngày nay qua các giai đoạn thời gian, Đài Kỷ Niệm không còn lý do để tồn tại được nữa, người ta đã phá hủy nó đi, thay vào đó là một công trình bằng đá, tượng hình cho Hòn Phụ Tữ, xem cũng được được vì ít ra đó cũng là một hình ảnh quen thuộc mến yêu đối với người Hà Tiên chúng ta, nhưng sau đó vì nhu cầu cải tiến mới, Hòn Phụ Tữ bằng đá nầy cũng đã bị dời đi nới khác, thế vào đó là một công viên rộng lớn cho người Hà Tiên tha hồ tới lui, đi dạo hóng gió mát vào những buổi chiều nhạt nắng…Tuy nhiên, vật chất có dời đổi nhưng trong lòng người Hà Tiên , nhất là người Hà Tiên xa quê hương đều luôn giữ lại một hình ảnh Đài Kỷ Niệm xa xưa, nơi đã cho chúng ta một quảng đời niên thiếu với biết bao kỷ niệm cùng với bạn bè sống qua một quảng đầu đời….

Có một điều hơi lạ là đa số các hình ảnh về Đài Kỷ Niệm Hà Tiên mà mình giới thiệu nơi đây phần lớn là do các người lính Mỹ Hãi Quân đã từng có một thời gian đóng quân tại Hà Tiên chụp. Cũng nhờ có các hình nầy mà chúng ta còn thấy lại một Đài Kỷ Niệm ngày xưa mà các thế hệ đàn em đi sau có thể đã hoàn toàn quên mất…Chính chúng ta là người Hà Tiên mà chúng ta lại có rất ít hình về Đài Kỷ Niệm ngày xưa, cũng dể hiểu thôi vì chúng ta lúc đó là những học sinh, không có phương tiện máy móc để chụp hình vui chơi thời đó. Chỉ có các nhà chụp hình chuyên nghiệp ở Hà Tiên như Ông Quách Ngọc Bá, Phương Dung, Đức Quang…đã có chụp rất nhiều kiểu hình về Đài Kỷ Niệm, nhưng tiếc là những hình ảnh đó đã ít nhiều mai một đi, nếu bạn nào còn giữ được các hình ảnh nầy xin vui lòng đóng góp để Blog của chúng ta thêm phong phú hình ảnh hầu phục vụ các thế hệ đi sau tìm hiểu về quê hương đất nước Hà Tiên.

Đồn Cảnh Sát Hà Tiên bên hông chợ cá cũ Hà Tiên , bên trái hình là chợ cá cũ Hà Tiên, bên phải hình là khu phố đầu đường Trần Hầu và Tuần Phủ Đạt, phía xa hơn là Đài Kỷ Niệm Hà Tiên. Hình chụp trong những năm đầu 1960. Hình: Truman Library, do Arthur Z. Gardiner Papers sưu tầm.

Bên trái hình: Đài Kỷ Niệm Hà Tiên, giữa hình: chợ cá cũ Hà Tiên, toàn cảnh bến sông Hà Tiên do người lính Mỹ chụp hình vào những năm 60-70. Hình: Truman Richey

Bên trái hình: Phía xa là Pháo Đài, Hà Tiên, bên phải hình: Đài Kỷ Niệm Hà Tiên, và chợ cá cũ Hà Tiên, toàn cảnh bến sông Hà Tiên do người lính Mỹ chụp hình vào những năm 60-70. Hình: Truman Richey

Toàn cảnh công viên có Đài Kỷ Niệm và bến sông Hà Tiên, bên trái hình có nhà đo mực nước và chiếc tàu đoan quan thuế đang đậu bến, bên phải hình là chợ cá cũ Hà Tiên. Hình do người lính Mỹ chụp hình vào những năm 60-70. Hình: Truman Richey

Đài Kỷ Niệm Hà Tiên với hàng chữ « Tổ Quốc Tri Ân ». Photo: Nguyễn Hữu Tâm, 1963

Lính Mỹ chụp hình trẻ em chơi ở Đài Kỷ Niệm Hà Tiên (1965) Em trai đứng bìa phải đúng là bạn Hồ (Huỳnh Minh Hà con trai Ông Thái Dũ chủ cây xăng ngay tại Đài Kỷ Niệm). Photo: Cliff Rocheleau

Toàn cảnh Đài Kỷ Niệm Hà Tiên (bên trái), hình chụp dọc theo đường « Bến Trần Hầu ». Photo: BronsonHa (không xác định được năm nào nhưng chắc chắn là rất xưa)

Quang cảnh Đài Kỷ Niệm Hà Tiên vào năm 1966, ta thấy rỏ có « cầu tuột » bằng gỗ cho trẻ em đến chơi. Hình do một người lính Mỹ tên Dave Crawford phục vụ trên chiếc tàu Point Garnet chụp.

Quang cảnh Đài Kỷ Niệm Hà Tiên vào năm 1966. Hình do một người lính Mỹ tên Dave Crawford phục vụ trên chiếc tàu Point Garnet chụp.

Người dân Hà Tiên chụp hình trước Đàì Kỷ Niệm Hà Tiên. (trên đài ta thấy có ghi các chữ: Vong Linh Chiến Sĩ, Tổ Quốc Tri Ân). Photo: Nguyễn Hữu Tâm 1968. (Trong hình là cô giáo Tăng Ngọc Mỹ và hai con là Nguyễn Hữu Tâm và em gái tên Vân)

Người dân Hà Tiên chụp hình trước Đàì Kỷ Niệm Hà Tiên. (trên đài ta thấy có ghi các chữ: Vong Linh Chiến Sĩ, Tổ Quốc Tri Ân). Photo: Nguyễn Hữu Tâm 1968

Người dân Hà Tiên chụp hình trước Đàì Kỷ Niệm Hà Tiên. (Trong hình là em Trương Thị Uyên My con gái đầu lòng của thầy cô Trương Minh Đạt và Nguyễn Phước Thị Liên)

Đài Kỷ Niệm Hà Tiên trong những năm trước 1960, phía sau là núi Tiểu Tô Châu. Hình xưa do Nguyễn Bích Thủy phục hồi lại.

Đài Kỷ Niệm Hà Tiên nhìn từ phía chợ cá xưa. Hình do một sĩ quan người Mỹ tên Rich Krebs (Captain USNR Ret) chụp vào khoảng 1968-1970

Đài Kỷ Niệm Hà Tiên nhìn tàu trên sông Hà Tiên. Hình do một sĩ quan người Mỹ tên Rich Krebs (Captain USNR Ret) chụp vào khoảng 1968-1970

Một phần vỉa hè phía mé sông của Đài Kỷ Niệm Hà Tiên, hình chụp từ phía chợ cá xưa. Photo: Kim Lý (không xác đinh được năm nào)

Đài Kỷ Niệm Hà Tiên đã mất đi, thay vào đó là cảnh Hòn Phụ Tữ bằng đá (hình chụp năm 2012, Trần Văn Mãnh)

Chợ cá xưa và Đài Kỷ Niệm Hà Tiên đã nhường chỗ cho một công viên rộng lớn. (Photo: SaiGontre 2014)

Đài Kỷ Niệm Hà Tiên đã biến mất và nhường chỗ cho một phần của một công viên rộng lớn (Công vien Trần Hầu), trải dài từ bến ghe tàu ngày xưa, qua chợ cá xưa và Đài Kỷ Niệm xưa. Hình Du Duong 2016

Hiện nay 2017, Hòn Phụ Tử bằng đá cũng đã bị dời đi, thay vào chổ ngày xưa là Đài Kỷ Niệm, hiên nay là một công viên rộng lớn. Photo: KhanhTuanTran

Khung cảnh Đài Kỷ Niệm hiện nay, đó là một công viên rộng lớn với tượng 7 nàng tiên…Photo: Huy Tran 2018

Tượng đài 7 nàng tiên ngày nay, khi xưa là Đài Kỷ Niệm Hà Tiên. Photo: Huy Tran, 2018

Trân trọng cám ơn quý tác giả những hình ảnh minh họa cho bài viết. (TVM)