Cô Nguyễn Ngọc Mai

Thầy cô và các bạn thân mến, qua những trang viết về Thầy Cô đã từng giảng dạy các trường Tiểu Học Cộng Đồng Hà Tiên và Trung Học Công Lập Hà Tiên ngày xưa mà chúng ta đã có dịp hoặc gặp gở trực tiếp hoặc biết được thông tin hiện tại của quý Thầy Cô…Thật là một điều rất quý và rất may mắn cho tất cả học trò chúng ta yêu thầy cô và không bao giờ quên ơn thầy cô đã từng trên lớp giảng dạy và sinh hoạt với chúng ta ngày xưa…Bây giờ thêm một trường hợp rất hay cho chúng ta vì nhóm học trò của chúng ta qua sự thông tin liên lạc của các bạn học ngày xưa mà chúng ta đã tìm ra được cô Nguyễn Ngọc Mai, một người cô đã dạy tại trường Tiều Học Cộng Đồng Hà Tiên ngày xưa, với những sinh hoạt giáo huấn học trò qua các bài giảng về Đạo Pháp Phật giáo của cô Mai, chúng ta thật là không thể nào quên được hình dáng cũng như giọng nói của cô …Kết quả của sự tìm hiểu về thầy cô của chúng ta là một nhóm học trò Hà Tiên đã thực hiện được một chuyến đi viếng thăm cô Mai tại Long Thành (Đồng Nai). Sau đây xin giới thiệu thêm một bài viết nhớ về cô Nguyễn Ngọc Mai do bạn Giá Khê viết rất hay vì có những chi tiết mà đến ngày nay chúng ta mới hay biết…Xin cám ơn bạn Giá Khê và xin mời thầy cô và các bạn đọc bài nhé,..(TVM viết lời giới thiệu)

Cô Nguyễn Ngọc Mai (tác giả Giá Khê)

Hôm 14 tháng 6 vừa qua, đoàn học sinh Trung học Hà Tiên xưa gồm 4 người: Trần Văn Dõng, Trần Quý Nương, Lý Thúy Hà và Trương Thanh Hùng đang sinh sống ở Sài Gòn đi Long Thành thăm cô Nguyễn Ngọc Mai, một người giáo viên của trường Tiểu Học Hà Tiên xưa. Một chuyến đi khá nhiều kỷ niệm và rất có ý nghĩa. Anh Dõng đã có bài viết về chuyến đi này và đã được đưa lên trang “Trung học Hà Tiên xưa” của chúng ta rồi. Nhưng tôi vẫn muốn viết thêm một ít (Dương Văn Hiến giao nhiệm vụ) để Thầy, Cô và các bạn hiểu thêm về một cô giáo tương đối đặc biệt đã từng cống hiến cho sự nghiệp giáo dục trên đất Hà Tiên thân yêu của chúng ta.
Như Anh Dõng đã viết, đoàn chúng tôi đến điểm hẹn của cô Mai trước một nhà hàng ven quốc lộ vào lúc hơn 10 giờ. Không thấy Cô đâu, Quý Nương lấy điện thoại ra gọi nhưng không liên lạc được, mấy anh em đang lo lắng thì thấy một người phụ nữ cao tuổi (hơn chúng tôi) mặc cái áo xanh của anh em dân phòng, đạp chiếc xe đạp cũ kỹ từ xa đi lại. Anh Dõng nói ngay: “Chắc là cô Mai rồi!”. Đúng là Cô Mai. Cô thấy chúng tôi thì dừng xe lại hỏi với vẻ mừng rỡ: “Quý Nương đâu?”. (Tôi và anh Dõng đứng hơi xa chiếc xe, còn Quý Nương và Thúy Hà ở gần xe), ngay lúc đó, Thúy Hà đi đến, cô liền gọi “Quý Nương”, Thúy Hà nói “Em không phải Quý Nương, Quý Nương còn ở trong xe”, cô nói “Sao giống Quý Nương quá”. Rồi Quý Nương cũng đến. Cô hỏi tíu tít về từng người, vì chúng tôi không ai là “học trò ruột của cô”, cô chỉ biết Quý Nương thôi.
Sau đó, Cô đưa chúng tôi về nhà người học trò ở gần đấy, anh này làm nghề sửa xe gắn máy, xe đạp, có một cửa tiệm bán đồ phụ tùng hẳn hoi. Chúng tôi hơi ngạc nhiên vì sự nhiệt tình của vợ chồng “người học trò” này. Mọi người vào phòng khách hỏi thăm cô ít chuyện, trao quà, chụp hình vừa xong thì chủ nhà mời ra phòng ăn phía sau. Anh chủ nhà cùng ngồi nói chuyện với chúng tôi. Bàn ăn có khổ qua xào thịt bò và mấy món đồ ăn chay, có cả bia, rượu rất chu đáo. Vừa ăn, chúng tôi vừa hỏi Cô nhiều điều, Cô cũng hỏi lại và nhắc những kỷ niệm khi cô còn dạy học ở Hà Tiên. Qua đó, chúng tôi mới biết thêm về Cô, xin kể ra đây để mọi người cùng biết:

Học trò xưa trường Tiểu Học Hà Tiên đến thăm cô giáo Mai từng dạy học tại Hà Tiên (1961 – 1968). Hàng đứng: Trần Quý Nương, Lý Thúy Hà, Trần Văn Dõng, Trương Thanh Hùng (tác giả bài viết), Người ngồi là cô Nguyễn Ngọc Mai.

Cô Nguyễn Ngọc Mai về Hà Tiên dạy học từ năm 1961 đến năm 1968 thì cô chuyển đi nơi khác. Cô Mai là một người mộ đạo Phật từ lúc còn trẻ nên khi dạy học ở Hà Tiên, cô gần gũi với Tịnh xá Ngọc Hồ. Thời gian đó, thầy Lê Quang Khanh (em thầy Lê Quang Thuyên, con của thầy Lê Quang Phấn) rất có cảm tình với Cô và có đặt vấn đề đi tới hôn nhân (theo lời của cô Mai kể), lúc đó Cô rất sợ chuyện nam nữ, không muốn để thầy Khanh theo đuổi, cô mới cạo đầu và ăn mặc rất giản dị. Sau một thời gian, cô lên Sài Gòn học tiếp ở Đại học Vạn Hạnh thì có quen với một vị bác sĩ y khoa, cô cũng có cảm tình, nhưng khi đặt vấn đề hôn nhân thì cô từ chối, quyết một lòng theo Phật và sự nghiệp giáo dục, không để tình cảm hôn nhân chi phối. Lúc nói chuyện, tôi có nói vui: “Tại cô mà cho đến bây giờ thầy Khanh cũng không lập gia đình. Hiện Thầy ở Sài Gòn, cô có muốn gặp Thầy không?”. Cô lắc đầu trả lời “Không! Bây giờ cô đã buông bỏ hết rồi, chỉ lo làm từ thiện giúp đời mà thôi”. Hỏi tại sao Cô không mặc áo lam như những người tu hành khác, Cô nói: “Chiếc áo đâu nói lên được gì, theo đạo đâu nhất thiết mặc áo nhà Phật, miễn tâm mình tốt, mình chăm làm điều thiện là được rồi!”. Tôi hỏi “Khi ở Hà Tiên, điều gì tạo ấn tượng cho cô nhiều nhất?”, Cô nói hiện Cô đã buông bỏ hết nên không có ấn tượng gì hết. Nhưng qua cuộc nói chuyện, tôi thấy Cô rất mến Hà Tiên, Cô nhắc nhiều người, đồng nghiệp của Cô, nhất là thầy Minh và thầy Phát; Cô nói rất rõ chuyện thầy Khanh, điều đó chứng tỏ Hà Tiên vẫn còn đậm trong lòng Cô. Nhất là khi được học trò Hà Tiên xưa đến thăm làm cô hết sức vui và nói chuyện khá nhiều.
Một vài chuyện nói thêm về Cô Mai cung cấp cho quý Thầy Cô và các bạn.
Trong chuyến đi thăm cô Mai lần này có sự động viên của anh Mãnh, bạn Hiến và tấm lòng của Quý Nương, Thúy Hà. Xin cám ơn các bạn!

   Tác giả bài viết: Giá Khê (06/2018)

         

Tái bút: Để nhắc lại đầy đủ các kỷ niệm về cô Nguyễn Ngọc Mai, mình xin chép lại ở đây bài viết lời giới thiệu đã đăng trong phần giới thiệu bài « Học trò Trường Tiểu Học Cộng Đồng Hà Tiên đi thăm cô giáo Mai ngày xưa » do tác giả Trần Văn Dõng viết.

Thầy cô và các bạn thân mến, nhân dịp khi mình viết bài « Ngôi Trường Tiểu Học Cộng Đồng Hà Tiên qua các giai đoạn thời gian (Trần Văn Mãnh) » mình nhớ lại từng hình ảnh thầy cô đã giảng dạy trong ngôi trường Tiểu Học Hà Tiên thân thương nầy….Ký ức mình chợt thoáng hiện lại hình ảnh một người cô giáo rất có ấn tượng khi còn dạy học ở Hà Tiên trong những năm 60…, đó là cô Nguyễn Ngọc Mai. Vào khoảng đầu tháng 5 vừa rồi mình có nhắn tin trên mạng xả hội fb để nhắc nhở với thầy cô và các bạn ở Hà Tiên, có ai còn nhớ ngày xưa ở trường Tiều Học Hà Tiên có một giáo hình như tên là Cô Mai, cô Mai tu theo chùa nên ăn chay, và trong thời gian dạy học thường khuyên học trò (cùng thế hệ với mình thì có thể nhớ ra cô Mai) nên ăn chay, tu hành, không làm điều gian ác….Cô có mái tóc rất ngắn gần như cạo trọc đầu, và vì theo tu hành nên thái độ của cũng hơi lạ trong trường, có người thích và ái mộ , có người cũng chỉ trích việc đem đạo pháp vào giáo dục của , vậy các bạn và quý thầy các trường Tiểu Học, Trung Học Hà Tiên, có vị nào còn nhớ không, xin cho mình các thông tin, các kỷ niệm về cô Mai nhé, rất cám ơn tất cả. Kết quả việc nhắn tin nầy là có rất nhiều thầy cô và các bạn đã đóng góp thông tin về cô Mai, về đời sống hiện tại của cô sau khi đã rời khỏi ngôi trường Tiều Học Cộng Đồng Hà Tiên. Đặc biệt là có chị Dương Hồng Châu và các bạn Trần Quý Nương, Lâm Thị Lan,..v..v… đã cho tin chính xác về cô Mai. Theo như tin đã nhận được thì Cô Mai khi xưa dạy lớp nhất hay lớp tiếp liên. Ngày xưa trong thời gian đi dạy có lúc ở nhà của Chung Lưỡng Tài (còn gọi là Tài Chung, bạn Chung Lưỡng Tài học chung lớp với anh Trần Văn Dõng),  nhà trên đường đi Thạch Động. Bạn Tài Chung có một người mà Quý Nương cũng gọi bằng ở chung nhà với Tài Chung nên cô Mai của Tài Chung rất gần gủi như người một nhà. Sau này cô Mai không còn dạy ở Hà Tiên nữa. của Tài Chung đi tu rất sớm tu lúc 16 tuổi. Vì tu cho nên đi rất nhiều chùa và đã gặp lại cô Mai ở chùa trên Thành Phổ. Trên 20 năm trước của Tài Chung có dẩn bạn Quý Nương đến thăm cô Mai. Sau này vì của Tài Chung ở tận chùa ở Long Thành nên ít tới lui những chùa ở Thành phố.  NHờ những thông tin mới nầy, các bạn học trò xưa ở trường Tiểu Học Hà Tiên, vì muốn tỏ lòng nhớ ơn cô Mại nên đề nghị tổ chức một ngày đi thăm cô, vì các bạn cũng ở tại Thành Phố Sài Gòn nến đường đi cũng thuận tiện. Bàn qua tính lại, liên lạc thông tin lẫn nhau, sau cùng phái đoàn đi thăm cô có được 4 thành viên: Trần Văn Dõng, Trương Thanh Hùng, Lý Thúy Hà và Trần Quý Nương, trong lúc đó cũng có một số các bạn khác cũng có ý định tháp tùng đi theo nhưng giờ chót vì mỗi người đều có việc riêng trở ngại, một vài bạn ở nước ngoài cũng góp công sức chút ít về phương diện vật chất, rốt cuộc việc đi thăm cô diễn ra vào ngày thứ năm 14/06/2018, công cuộc diễn biến rất tốt đẹp, có chụp hình với cô lưu niệm và trao quà, khi viếng chùa xong, phái đoàn cũng nhận được quà do Sư Bà trụ trì chùa biếu tặng, thật là rất may mắn và rất vui mừng khi thấy học trò Hà Tiên chúng ta tuy thời gian đã qua mấy chục năm nhưng lúc nào cũng tỏ lòng nhớ ơn quý thầy cô đã từng giảng dạy ở mái trường thân thương Hà Tiên. (TVM)

Học trò trường Tiểu Học Hà Tiên đi thăm cô giáo Nguyễn Ngọc Mai ngày xưa

Thầy cô và các bạn thân mến, nhân dịp khi mình viết bài « Ngôi Trường Tiểu Học Cộng Đồng Hà Tiên qua các giai đoạn thời gian (Trần Văn Mãnh) » mình nhớ lại từng hình ảnh thầy cô đã giảng dạy trong ngôi trường Tiểu Học Hà Tiên thân thương nầy….Ký ức mình chợt thoáng hiện lại hình ảnh một người cô giáo rất có ấn tượng khi còn dạy học ở Hà Tiên trong những năm 60…, đó là cô Nguyễn Ngọc Mai. Vào khoảng đầu tháng 5 vừa rồi mình có nhắn tin trên mạng xả hội fb để nhắc nhở với thầy cô và các bạn ở Hà Tiên, có ai còn nhớ ngày xưa ở trường Tiều Học Hà Tiên có một giáo hình như tên là Cô Mai, cô Mai tu theo chùa nên ăn chay, và trong thời gian dạy học thường khuyên học trò (cùng thế hệ với mình thì có thể nhớ ra cô Mai) nên ăn chay, tu hành, không làm điều gian ác….Cô có mái tóc rất ngắn gần như cạo trọc đầu, và vì theo tu hành nên thái độ của cũng hơi lạ trong trường, có người thích và ái mộ , có người cũng chỉ trích việc đem đạo pháp vào giáo dục của , vậy các bạn và quý thầy các trường Tiểu Học, Trung Học Hà Tiên, có vị nào còn nhớ không, xin cho mình các thông tin, các kỷ niệm về cô Mai nhé, rất cám ơn tất cả. Kết quả việc nhắn tin nầy là có rất nhiều thầy cô và các bạn đã đóng góp thông tin về cô Mai, về đời sống hiện tại của cô sau khi đã rời khỏi ngôi trường Tiều Học Cộng Đồng Hà Tiên. Đặc biệt là có chị Dương Hồng Châu và các bạn Trần Quý Nương, Lâm Thị Lan,..v..v… đã cho tin chính xác về cô Mai. Theo như tin đã nhận được thì Cô Mai khi xưa dạy lớp nhất hay lớp tiếp liên. Ngày xưa trong thời gian đi dạy có lúc ở nhà của Chung Lưỡng Tài (còn gọi là Tài Chung, bạn Chung Lưỡng Tài học chung lớp với anh Trần Văn Dõng),  nhà trên đường đi Thạch Động. Bạn Tài Chung có một người mà Quý Nương cũng gọi bằng ở chung nhà với Tài Chung nên cô Mai của Tài Chung rất gần gủi như người một nhà. Sau này cô Mai không còn dạy ở Hà Tiên nữa. của Tài Chung đi tu rất sớm tu lúc 16 tuổi. Vì tu cho nên đi rất nhiều chùa và đã gặp lại cô Mai ở chùa trên Thành Phổ. Trên 20 năm trước của Tài Chung có dẩn bạn Quý Nương đến thăm cô Mai. Sau này vì của Tài Chung ở tận chùa ở Long Thành nên ít tới lui những chùa ở Thành phố.  NHờ những thông tin mới nầy, các bạn học trò xưa ở trường Tiểu Học Hà Tiên, vì muốn tỏ lòng nhớ ơn cô Mại nên đề nghị tổ chức một ngày đi thăm cô, vì các bạn cũng ở tại Thành Phố Sài Gòn nến đường đi cũng thuận tiện. Bàn qua tính lại, liên lạc thông tin lẫn nhau, sau cùng phái đoàn đi thăm cô có được 4 thành viên: Trần Văn Dõng, Trương Thanh Hùng, Lý Thúy Hà và Trần Quý Nương, trong lúc đó cũng có một số các bạn khác cũng có ý định tháp tùng đi theo nhưng giờ chót vì mỗi người đều có việc riêng trở ngại, một vài bạn ở nước ngoài cũng góp công sức chút ít về phương diện vật chất, rốt cuộc việc đi thăm cô diễn ra vào ngày thứ năm 14/06/2018, công cuộc diễn biến rất tốt đẹp, có chụp hình với cô lưu niệm và trao quà, khi viếng chùa xong, phái đoàn cũng nhận được quà do Sư Bà trụ trì chùa biếu tặng, thật là rất may mắn và rất vui mừng khi thấy học trò Hà Tiên chúng ta tuy thời gian đã qua mấy chục năm nhưng lúc nào cũng tỏ lòng nhớ ơn quý thầy cô đã từng giảng dạy ở mái trường thân thương Hà Tiên …Sau đây là bài tường thuật chuyến đi thăm cô Mai do anh Trần Văn Dõng ký bút, mời thầy cô và các bạn xem nhé…(TVM 15/06/2018)

Ký sự đi thăm cô Nguyễn Ngọc Mai (Trần Văn Dõng)

Hôm nay đoàn đi thăm cô Mai ở Long Thành (Đồng Nai) gồm bốn người : Quý Nương, Thúy Hà, Hùng và Dõng, đoàn lên đường lúc khoảng 8h sáng ngày 14/6/2018 trên một xe 4 chỗ. Khi qua khỏi Thiền Viện Thường Chiếu một chút thì tới chỗ hẹn với cô Mai. Được biết cô ở trọ gần thiền viện, khi gặp được cô thì cô đưa mọi người về chỗ một gia đình quen cô gần chỗ cô ở trọ để cùng nói chuyện xưa ở Hà Tiên lúc cô còn dạy ở đó. Cô nói cô dạy ở trường Tiểu Học Cộng Đồng Hà Tiên từ 1961 đến 1968 (chủ yếu lớp nhất và lớp tiếp liên), sau đó thì về Sài Gòn. Mình và Hùng đã thay mặt đoàn trao cô « món quà nhỏ » của mọi người gởi cô (cả những người ở Hà Tiên lẫn ở nước ngoài và những người có lòng nhưng kẹt chuyện riêng chưa đi được chuyến này thăm cô). Một điều cảm động là hai vợ chồng anh chủ nhà cô mượn chỗ tiếp đãi có lòng chiêu đãi cả đoàn một bửa cơm cả chay lẫn mặn rất tươm tất và cùng ngồi ăn chung với mọi người rất thân mật, nhiệt tình. Bửa ăn cũng diễn ra khá lâu do vừa ăn vừa trò chuyện. Hôm nay cô Mai nói cô mặc áo mới để tiếp đoàn. Cô nói cô nuôi rất nhiều chó, mèo bị bỏ rơi, cô chủ yếu tu tại gia, thường đến các thiền viện, chùa làm công quả. Có tiền ai cho bao nhiêu cô cũng đem giúp người khác như một người vô sản đúng nghĩa. Cô nói tiếng Anh cũng rất dòn! Lúc ở Hà Tiên cô đi dạy xong về ở tịnh xá Ngọc Hồ. Sau bửa ăn đoàn từ giả cô Mai và hai vợ chồng hiếu khách để đến « Thiền Thất Liễu Nguyên » để thăm sư bà là cô của Trần Quý Nương và Chung Tài Chung.

Học trò xưa trường Tiểu Học Hà Tiên đến thăm cô giáo Mai từng dạy học tại Hà Tiên (1961 – 1968). Hàng đứng: Trần Quý Nương, Lý Thúy Hà, Trần Văn Dõng, Trương Thanh Hùng, Người ngồi là cô Nguyễn Ngọc Mai.

Trái sang phải: Trần Văn Dõng, Trương Thanh Hùng, Trần Quý Nương và cô giáo Nguyễn Ngọc Mai.

Trái sang phải: Trần Văn Dõng, Trương Thanh Hùng, Lý Thúy Hà và cô giáo Nguyễn Ngọc Mai.

Trái sang phải: Trần Quý Nương, ngồi giữa là cô Nguyễn Ngọc Mai, Lý Thúy Hà

Sau đây là một clip ngắn về cuộc viếng thăm cô giáo Nguyễn Ngọc Mai tại Long Thành (Đồng Nai) do các bạn học trò xưa Trường Tiểu Học Cộng Đồng Hà Tiên thực hiện: Trương Thanh Hùng, Trần Văn Dõng, Trần Quý Nương và Lý Thúy Hà.

Sau khi từ giả cô Mai và gia đình hai vợ chồng chủ nhà tốt bụng đoàn ghé qua thăm « Thiền Thất Liễu Nguyên » do sư bà Liễu Nguyên là cô của Quý Nương và Tài Chung dựng nên, nằm sát bên Thiền viện Thường Chiếu, tên của thiền thất cũng là pháp danh của sư bà. Thiền thất nhìn qua rất cao to, dài rộng nhưng chỉ có sư bà và một hai ni cô trẻ cư ngụ. Sư bà Liễu Nguyên là người gốc Hà Tiên, tu ở Hà Tiên từ lúc mười mấy tuổi sau đó sư bà lên Sài Gòn tu học tiếp (trước 1975). Sư bà đã có bằng lái xe hơi lúc đó, bây giờ lớn tuổi không lái nữa. Thiền thất rất rộng lớn, dành một phần không gian phía trước bán các sản phẩm chay (tương, chao, tàu hủ ky, bánh trái…) cho phật tử ghé qua. Sư bà tuy tu nhưng rất coi trọng việc tăng trình độ học thức. Bà nuôi một hai ni cô trẻ cùng ở chung, cho ăn học hiện đã lấy bằng cử nhân. Mọi người đàm đạo cùng sư bà hồi lâu và từ giả ra về. Sư bà còn biếu tặng mỗi người trong đoàn một keo chao, một keo tương hột và một quyển sách Phật giáo (ảnh). Đúng là chuyến đi « được ăn, được nói và được…gói đem về ».
Về đến Sài Gòn ông trời tặng cho một trận mưa to nhưng không sao vì đã « trở về tổ ấm ».

                                      Người tường thuật: Trần Văn Dõng Sài Gòn, 15/06/2018

Quang cảnh chùa « Thiền Thất Liễu Nguyên » thuộc xả Phước Thái, huyện Long Thành tỉnh Đồng Nai, nơi người cô của Trần Quý Nương và Chung Lưỡng Tài là sư bà trụ trì.

Phái đoàn viếng chùa « Thiền Thất Liễu Nguyên » : trái qua phải: Trần Văn Dõng, Trần Quý Nương (ngồi), Lý Thúy Hà và Sư bà Liễu Nguyên trụ trì chùa.

Trương Thanh Hùng (bìa trái) thành viên trong phái đoàn viếng chùa.

 

 

 

Quà tặng do Sư Bà Liễu Nguyên tặng mỗi người trong phái đoàn: Chao, tương và một quyển sách kinh.

 

 

 

Hình ảnh: Trần Văn Dõng, Trương Thanh Hùng, Trần Quý Nương và Lý Thúy Hà.

TB: Xin mạn phép thay mặt thầy cô và các bạn trong nhóm « Trung Học Hà Tiên Xưa » xin tỏ lòng cám ơn chân thành các bạn Quý Nương, Thúy Hà, Thanh Hùng và anh Hai Dõng cùng tất cả các bạn trong ban tổ chức như Lâm Thị Lan, Trần Tuấn Kiệt, Trương Thanh Hào, Trương Minh Huệ, Tăng Thị Sáu, Nguyễn Thị Điệp,…v..v. . và còn nhiều bạn khác nữa không thể kể hết ra được xin các bạn thứ lỗi nhé,…đã bỏ công sức và thời gian quý báo, tổ chức và một số bạn đã lên đường đến thăm cô Mai, một người cô giáo đã từng dạy học ở Trường Tiểu Học Cộng Đồng Hà Tiên ngày xưa. Xin chúc tất cả luôn an lành vui khỏe. Nhất là bạn Lâm Thị Lan đã bỏ công sức rất nhiều trong việc tổ chức chuyến đi nhưng vì giờ chót không may bị trặc chân nên rất tiếc không đi chung với phái đoàn được…

Cây dừa ba ngọn ở Hà Tiên

Thầy cô và các bạn thân mến, nếu là dân gốc Hà Tiên hay những người đã từng sống tại Hà Tiên vào những năm 1950 – 1970, ai cũng đều biết cây dừa ba ngọn ở Hà Tiên. Không ai biết tại sao có cây dừa ba ngọn nầy, ai trồng ?!! Chỉ biết vào khoảng những năm 1940, cây dừa đã có tại góc ngả tư đường Hàng Dừa và đường Mạc Cửu (ngả tư đường Bạch Đằng và đường Mạc Cửu). Cây dừa ba ngọn nầy rất nổi tiếng ở Hà Tiên, ngày xưa tuy cây dừa không thuộc vào danh sách các kỳ quan thắng cảnh của Hà Tiên (như Đông Hồ, Bãi Mũi Nai, Thạch Động, Hòn Phụ Tử,…) nhưng lúc đó ở Hà Tiên các nhà chụp hình kỳ cựu như Ông Quách Ngọc Bá, Phương Dung, Đức Quang (và sau đó là Tô Châu) đều khai thác hình ảnh đẹp lạ về cây dừa ba ngọn nầy. Vì cây dừa ở ngay vị trí thuận lợi trong quận lỵ nên du khách đến viếng xem cây dừa rất dể dàng. Các tiệm chụp hình kể trên đều xếp hình cây dừa ba ngọn vào tập hình thắng cảnh đẹp lạ của Hà Tiên. Ngày xưa các nhà chụp hình ở Hà Tiên thường gắn liền các hình phong cảnh đẹp lạ của Hà Tiên vào hình ảnh con đồi mồi, vì kỷ nghệ làm vật dụng trang sức bằng vảy đồi mồi rất phát triển tại Hà Tiên. Một trong những bức hình rất quen thuộc và có giá trị giới thiệu tổng quát các thắng cảnh đẹp lạ của Hà Tiên là hình ảnh một con đồi mồi mà trên lưng có mỗi chiếc vảy là một hình ảnh thắng cảnh đẹp.

Một tác phẩm ghép hình thời xưa: hình con đồi mồi tượng trưng cho kỷ nghệ chế tạo đồ trang sức bằng vảy đồi mồi, trên mỗi vảy có giới thiệu một thắng cảnh đẹp Hà Tiên: Núi Tô Châu, Đông Hồ, Thạch Động, Mũi Nai, Hòn Phụ Tử, Cây dừa ba ngọn, Lăng Mạc Cửu,…(nhà chụp hình Phương Dung, Hà Tiên)

Cây dừa cao khoảng hơn 5 m, nằm trong khuôn viên cư xá của các Bác Sĩ làm việc trong bệnh viện Nguyễn Thần Hiến, và bệnh viện thì nằm đối diện với cây dừa ba ngọn phía bên kia đường Bạch Đằng. Thời đó trước những năm 1950, Bác Sĩ Quản Đốc Bệnh viện là người Pháp nên khu nầy rất trang nghiêm, không ai dám phá rối hay hái trộm dừa trên cây dừa ba ngọn nầy. Theo lời kể của dân địa phương thì cây dừa ba ngọn vẫn có trái như cây dừa bình thường…Tuy nhiên tới đây mình xin nói rỏ là đặc biệt không biết nguyên nhân từ đâu, hay đã có xảy ra chuyện ma quỷ gì không mà người Hà Tiên đồn là cây dừa ba ngọn là nơi có ma quỷ rất thường xuyên, hầu như ai cũng sợ khi đi ngang cây dừa vào ban đêm, nhất là trẻ con như mình thời còn nhỏ đi học hay đi học giờ thể dục sớm ngang cây dừa nầy,…thêm một điều nữa là xéo xéo bên kia đường thì lại là một căn nhà xác của bệnh viện , nơi thường hay quàng lại những người chết qua đêm…Trên khúc đường Bạch Đằng nầy, một bên là dừa ba ngọn có ma, một bên là nhà xác có xác chết, vậy thì hỏi sao mà không sợ ma cho được. (Nhân viết đến đây mình xin nhắc lại một bài viết cũng có nói rỏ về việc nầy: https://trunghochatienxua.wordpress.com/2017/07/03/san-van-dong-ha-tien-va-nhung-chiec-truc-thang-tran-van-manh/)

Vị trí cây dừa ba ngọn ở Hà Tiên (Góc đường Bạch Đằng – Mạc Cửu)

Cây dừa ba ngọn Hà Tiên, hình xưa do Nguyễn Bích Thủy phục hồi lại.

Vào khoảng năm 1953, vì sợ cây dừa bị gãy đổ, người ta đúc trụ xi măng hình chữ T để chống đở thân cây dừa. Đó là hình ảnh cây dừa ba ngọn với cột trụ xi măng hình chữ T mà mình thấy ngay từ nhỏ vì năm 1953 là năm mình mới có 2 tuổi (tính theo tuổi Việt).

Hình ảnh cây dừa ba ngọn với cột trụ xi măng hình chữ T. Căn nhà trong hình là cư xá của Bác Sĩ làm việc trong bệnh viện Nguyễn Thần Hiến bên kia đường. Hình: Nguyễn Hồng Ẩn, 1965

Trần Văn Mãnh trong những năm 1960-1970, hình chụp ngay trước sân cư xá Bác Sĩ ngay góc đường Bạch Đằng – Mạc Cửu. Bên trái hình là vị trí của cây dừa ba ngọn (không thấy trong hình), bên phải hình là trường Mẫu Giáo Hà Tiên ngày xưa, ngay trên đường Tô Châu, trước mặt trường Mẫu Giáo là sân trống dùng làm sân đánh bóng chuyền ngay xưa. Chiếc xe jeep trong hình là xe thuộc bệnh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên.

Theo lời kể của bạn Trần Huỳnh một học sinh Trung Học Hà Tiên ngày xưa: « Dãy nhà cư xá cho Bác Sĩ và nhân viên bệnh viện Nguyễn Thần Hiến ngay góc đường Bạch Đằng – Mạc Cửu gồm có 4 căn nhà, căn bìa là gia đình Thầy Tám Trọng ở. Có lần giông bảo lớn quá, cây dừa ba ngọn ngả nghiêng theo chiều gió, làng xả Hà Tiên sợ mất cây dừa rất uổng nên Bác Hai Năng (?) lúc đó là chủ tịch làng cùng với ông Quách Ngọc Bá và một người nữa làm việc ở Chi Công Chánh Hà Tiên cùng nhau góp sức xây cột trụ đở cây dừa ba ngọn như ta thấy trong hình.

Theo tài liệu do Thầy Trương Minh Đạt nghiên cứu thì vào ngày 01/01/1971 (nhằm ngày mùng 5 tháng chạp năm Canh Tuất) tuy không có hiện tượng thiên nhiên nào mạnh bạo gây hại nhưng cây dừa bị tét một nhánh đang có nhiều trái, sau đó không bao lâu hai nhánh còn lại cũng bị gãy luôn. Vào đầu năm 1971 là năm mình học lớp Đệ Nhất (tương đương với lớp 12 bây giờ)  trường Nguyễn Trung Trực Rạch Giá, hình như là mình có nghe tin cây dừa ba ngọn bị gẫy nhưng mình cũng không nhớ rỏ chi tiết sự gãy đổ của cây dừa ba ngọn như thế nào. (Có nhiều nguồn tin về sự gãy đổ của cây dừa ba ngọn Hà Tiên, có nguồn thì cho là cây dừa bị gãy vào năm 1970, có tin lại cho là vào năm 1972…Có tài liệu cho rằng Ông Quách Ngọc Bá đem ba ngọn bị gãy rời ra của cây dừa ba ngọn về nhà lưu trử nhưng không bao lâu các ngọn nầy bị mục đi nên không bảo tồn được lâu).

Đây là hình cây dừa ba ngọn thân yêu của chúng ta tại mảnh đất Hà Tiên thơ mộng…Hình bản gốc chụp vào năm 1970 do người Mỹ H. Lawrence Serra trong thâp niên 1960 – 1970 đóng quân ở Pháo Đài chụp. (hình do Ông H. Lawrence Serra gởi tặng cho mình vào tháng 10/2017)

Cây dừa ba ngọn ở Hà Tiên, một trong những bức hình hiếm và đẹp. (Hình: Lê Ngọc Ngân sưu tầm)

Về sự gãy đổ của cây dừa ba ngọn, có tài liệu « HATIEN PHOTO » do nhà chụp hình Quách Ngọc Bá xuất bản có viết rỏ như sau:

« Cây dừa ba ngọn ở góc đường Mạc Cửu và Bạch Đằng, thuộc loại dừa lửa. Ba ngọn nằm theo chiều Nam Bắc. Khi dừa lên cao độ 4 thước, ngọn dừa bị chia xẻ thành 3 ngọn, cũng đâm lá trổ trái ở 3 ngọn như những cây dừa khác. Đó là cây dừa độc nhứt hoàn cầu, vì đã có nhiều người Bắc và Trung trong ngành canh nông, người Pháp từng phục vụ ở Tahiti, người Anh ở Colombo và Singapore, nhiều người Mỹ ở Hawai, thì không một ai được nghe nói hoặc thấy cây dừa nhiều ngọn như cây dừa ở Hatien. Trước khi gãy, cây dừa đã bị nghiêng về hướng Đông, thế nhưng trái vẫn sai, lá vẫn tốt. Chính quyền địa phương đã làm đủ mọi cách để bảo vệ cây dừa nầy, nào lấp gốc, làm cây chỏi bằng béton…dầu được bảo vệ kỷ lưởng như vậy, song đến ngày 1-1-1971 đúng vào lúc 5 giờ chiều, 2 ngọn dừa nằm về hướng Bắc đã bị gãy. Thế rồi khoảng vài tháng sau, một ngọn dừa còn lại ở hướng Nam cuối cùng cũng bị gãy. Nay chúng ta còn thấy cái gốc lấp thật cao, có cây chỏi béton nằm bên cạnh Bệnh Viện Hatien. Đó là di tích còn lại của cây dừa 3 ngọn. HATIEN PHOTO 25-11-1973 »

Cây dừa ba ngọn ở Hà Tiên. Hình gốc trích trong tập HATIEN PHOTO do nhà chụp hình Quách Ngọc Bá xuất bản 1973

Hai trang 21 và 22 trong tập HATIEN PHOTO viết về cây dừa ba ngọn ở Hà Tiên do nhà chụp hình Quách Ngọc Bá xuất bản năm 1973

Về sau nầy ở Hà Tiên lại có cây dừa bảy ngọn và cây dừa bốn ngọn mọc lên nữa. Về cây dừa bảy ngọn, chuyện kể như sau: khoảng năm 1976 tại cổng bệnh viện Hà Tiên có một cây dừa trái đỏ gọi là dừa lửa mọc lên bảy ngọn (cây dừa bảy ngọn nầy chỉ cách cây dừa ba ngọn trước đó khoảng vài chục thước thôi…), cây dừa nầy sống được khoảng trên 10 năm về sau bị mưa giông có bốn ngọn bị gãy trước, còn lại ba ngọn cuối cùng cũng bị gãy vào giữa năm 1987, cây dừa bảy ngọn bị chết hoàn toàn.

Cây dừa bảy ngọn ở trước bệnh viện Hà Tiên đường Mạc Cửu. (hình: Lê Ngọc Ngân sưu tầm)

Cây dừa bảy ngọn ở Hà Tiên với trái màu đỏ gọi là dừa lửa

Cây dừa bảy ngọn ở Hà Tiên với trái màu đỏ gọi là dừa lửa. (Hình: Bronson Ha)

Cây dừa bảy ngọn ở trước bệnh viện Hà Tiên đường Mạc Cửu. (hình: Đỗ Thị Mỹ Duyên sưu tầm)

Sau khi cây dừa bảy ngọn chết đi, Hà Tiên lại có cây dừa bốn ngọn mọc lên tại nhà bác Trương Thế Hữu phường Bình San, thị xả Hà Tiên. Cây dừa bốn ngọn nầy sống cũng được gần 40 năm và cũng bị chết đi. Mình chưa được thấy cây dừa bảy ngọn và cây dừa bốn ngọn, là dân Hà Tiên chính gốc, mình chỉ được may mắn nhìn thấy cây dừa ba ngọn hầu như là thấy mỗi ngày vì trong những năm1960 – 1970 hàng ngày mình đều có dịp đi ngang qua cây dừa ba ngọn nầy, lúc thì đi học lúc thì thả rong đi chơi…Ngược lại cũng có nhiều bạn ở Hà Tiên vì là thế hệ trẻ sau nầy nên không có dịp thấy được cây dừa ba ngọn nhưng lại được chiêm ngưởng hai cây dừa sau nầy là cây dừa bảy ngọn và cây dừa bốn ngọn.

Cây dừa bốn ngọn (một thế hệ cuối cùng của gia đình cây dừa nhiều ngọn ở Hà Tiên). Phường Bình San, Thị Xả Hà Tiên

Thầy Trương Minh Hiển chụp hình tại cây dừa bốn ngọn ở Hà Tiên. (Hình: Trương Mộng Uyên 1997)

Hiện nay ở Hà Tiên các kỳ quan về cây dừa ba ngọn, bảy ngọn và bốn ngọn đã biến mất, chúng ta có thể hy vọng nơi đâu đó trên mảnh đất Hà Tiên mầu mở nầy sẽ có một thế hệ mới dừa nhiều ngọn mọc lên, tiếp tục làm tỏa sáng danh tiếng đất Hà Tiên. Tuy nhiên đối với mình trong lòng mình chỉ có hình ảnh cây dừa ba ngọn với trụ xi măng hình chữ T chống đở là hình ảnh duy nhất của cây dừa kỳ quan ở Hà Tiên, hình ảnh sẽ và còn sống mãi trong lòng những người yêu mến Hà Tiên, nơi mình sinh ra và lớn lên…

Trân trọng cám ơn quý tác giả những hình ảnh minh họa cho bài viết.

    Paris   TVM 01/06/2018