Bệnh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên (Trần Văn Mãnh)

Bệnh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên (Trần Văn Mãnh)

Thầy cô và các bạn thân mến, kỳ trước mình có viết một bài về kỷ niệm thời học sinh đi học giờ thể dục với thầy Trịnh Học Ký vào sáng sớm, phải đi trên đường Bạch Đằng một bên có cây dừa ba ngọn đầy ma và một bên là nhà xác của bệnh viện Nguyễn Thần Hiến (xin mời xem lại bài theo link dưới đây)

https://trunghochatienxua.wordpress.com/2017/07/03/san-van-dong-ha-tien-va-nhung-chiec-truc-thang-tran-van-manh/

Hôm nay mình viết thêm một bài nữa cũng có liên quan đến nhà thương (bệnh viện Nguyễn Thần Hiến) Hà Tiên. Kỷ niệm thời học sinh với bệnh viện Nguyễn Thần Hiến tuy không nhiều, nhưng tất cả chúng ta người Hà Tiên ai cũng đều có ít nhiều chuyện liên quan đến nhà thương Hà Tiên. Bệnh viện Nguyễn Thần Hiến tọa lạc trên con đường Mạc Cửu, mặt chánh nhìn ra đường Mạc Cửu, đứng ngoài nhìn vào cổng bệnh viện thì bên trái là đường Mạc Công Du (đường hàng dương), bên phải là đường Bạch Đằng (đường hàng dừa), phía sau lưng bệnh viện giáp với trại lính (thành 18). Bệnh viện nầy là một trong hai đơn vị y tế công cộng của Hà Tiên, vì trên con đường Tham Tướng Sanh đi thẳng vào bệnh viện, phía bên phải con đường nầy còn có một đơn vị y tế nữa là « Nhà Bảo Sanh ». Nhà Bảo Sanh (hay « Viện Bảo Sanh » mình quên tên chánh thức ra sao rồi), là nơi mà hầu hết người Hà Tiên chúng ta sinh ra…Nhà Bảo Sanh mặt chánh nhìn ra đường Tham Tướng Sanh, mặt sau nhìn ra đường Bạch Đằng, bên ngoài nhìn vào thì bên phải giáp với ngôi vườn quán Ti La thầy Đạt và cũng giáp với Chi Thú Y phía sau, bên trái nhìn ra đường Mạc Cửu. phía sau mặt trái của nhà Bảo Sanh nầy cũng là nơi có cư xá cho người làm việc tại đây cư ngụ.

Cổng chính vào nhà thương (Bệnh Viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên) trên đường Mạc Cửu, trong góc phía sau bên phải nhà thương là nhà xác. (Hình: gia đình Nguyễn Như Sơn, 1958)

Trở lại kể chuyện về bệnh viện Nguyễn Thần Hiến, mình nhớ hình như có ít nhất là một lần học sinh phải đến bệnh viện nầy để khám sức khỏe. Mình còn nhớ rỏ nơi khám sức khỏe, nầy nhé, khi đi vào bệnh viện, quẹo qua bên phải, lên vài bậc thang, đi vào phòng khám sức khỏe nằm bên tay trái. Ngoài ra toàn bộ nhà thương thì có ba nhóm nhà bố trí theo hình chử U. Nhóm nhà văn phòng bên phải dành cho Bác Sĩ và y tá làm việc, nhóm nhà phòng chữa bệnh nằm ở giữa nhìn ra cổng chánh và nhóm nhà phòng chữa bệnh nằm bên trái. Người dân Hà Tiên và các vùng phụ cận (xóm Thạch Động, Cừ Đứt, Trà Phô,…) đều đến nhà thương nầy để xin thuốc và khám bệnh. Bệnh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên được xây cất vào năm nào mình không rỏ, nhưng ít nhất là phải trước năm 1956, vì theo tài liệu nghiên cứu thì vào khoảng năm 1956 có Bác Sĩ Phạm Như Bách là giám đốc bệnh viện và lúc đó bệnh viện được mang tên là bệnh viện Nguyễn Thần Hiến để tưởng nhớ công ơn của nhà chí sĩ Nguyễn Thần Hiến, một người thầy tài cao học rộng không những trong lảnh vực văn thơ mà còn là một vị lương y chuẩn bệnh cho thuốc…(Ngoài ra ở ngay thành phố Hà Tiên còn có một con đường mang tên Nguyễn Thần Hiến nữa, con đường nầy nằm song song với đường Phương Thành, Nhật Tảo và Cầu Câu).

Vị trí đường Nguyễn Thần Hiến tại thị xả Hà Tiên

Kể chuyện liên quan đến bệnh viện Nguyễn Thần Hiến thì có chuyện về nhà xác của bệnh viện mà mình đã kể trong bài viết trước rồi (mời xem thêm bài trong link phía trên). Về bác sĩ Phạm Như Bách thì mình có một vài kỷ niệm. Kỷ niệm thứ nhất mình còn nhớ là khi bạn Quách Ngọc Sơn uống 10 viên thuốc Optalidon tính tự vận, được chở lên bệnh viện Hà Tiên, lúc đó bác sĩ Bách ra tay cứu bạn Sơn. Mình còn nhớ, tin vừa loan ra nhanh chóng, bạn bè cùng trường lớp ai cũng kéo nhau lên nhà thương xem. Trong nhóm có bạn Lý Cảnh Tiên nữa. Trong lúc bác sĩ Bách cho một ống cao su vào miệng của bạn Sơn, rồi cho bơm nước vào đầy bao tử mục đích để bạn Sơn ói mửa ra hết thuốc…Lúc đó cũng lạ, vì bệnh nhân (tức là bạn Quách Ngọc Sơn) được cho nằm trên một cái bàn rộng ở nhóm nhà văn phòng bên phải bệnh viện, không có đóng cửa gì cả, nên bạn bè người xem rất đông bên ngoài đều thấy cả. Mỗi lần nước cho bơm vào bao tử bạn Sơn, mọi người đều thấy Sơn oằn oại kêu la rất là tội nghiệp, các thức ăn và nước nhớt từ trong miệng trào ra làm ướt cả quần áo và lan lên trên đầu tóc của Sơn. Mình còn nhớ lúc đó bạn Lý Cảnh Tiên quay sang mình nói: » Thôi rồi hết cả mái tóc đẹp của em tôi rồi…!! »…

Nói về bạn Quách Ngọc Sơn, Sơn là con trai của ông bà Quách Ngọc Bá, nhà rất khá giả, thuở xưa nhà làm tiệm chụp hình, cho thuê bàn chơi billard,..Có một nhà làm ăn ở đường Trần Hầu kế tiệm cơm Xuân Thạnh và một nhà chánh để ở nằm ở Đông Hồ, góc đường Chi Lăng-Đông Hồ. Sơn có một em trai là Quách Ngọc Điền và nhiều em gái, trong đó có em tên Quách Ngọc Lâm. Sơn cũng có người chị gái tên Quách Ngọc Hải…Sơn là bạn thân của các bạn Lý Cảnh Tiên, Lâm Hữu Quyền,…Sơn học trên mình một lớp (chung lớp với anh Trần Văn Dõng).

Lần đầu tiên mình biết uống rượu là do Quách Ngọc Sơn hướng dẩn cho nhập môn!! Mình còn nhớ lúc đó bàn nhậu diển ra tại quán cafe Quảng Phát. Cả nhóm ngồi ngay tại cái bàn bên phải ngay trên mái hiên đối diện với quầy nước. (bàn nầy là một bàn quen thuộc hằng ngày khi cả nhóm uống cafe tại quán Quảng Phát). Mình cũng không biết tại sao mà mình bị « dính » vào hôm đó, nhớ lại là Sơn hay ai đó kêu mình vào nhập bàn, có cũng khoảng trên 4,5 người bạn, chắc là đa số là nhóm bạn cùng lớp với Sơn, có Lý Cảnh Tiên, Lâm Hữu Quyền…Rượu uống theo phong trào hồi đó là rượu trắng pha xá xị, thức ăn làm « mồi » lúc đó là « mực xào hồ » (theo tên đặt của Quách Ngọc Sơn), mực xào hồ vì mực được xào với bột nên nước sẽ đặt lại sền sệt như hồ vậy…Hôm đó là lần đầu tiên mình bắt đầu uống rượu vì từ trước tới giờ chưa biết uống rượu. Có lẻ uống và ăn cũng hơi nhiều nên khi về nhà mình leo lên giường nằm ngủ ngay…Mình còn nhớ rỏ, ngủ được một chút thì bị vừa nhức đầu (vì uống rượu trắng pha xá xị vừa ngọt của xá xị vừa cay của rượu), vừa bị muốn nôn mửa…Đùng một cái cả người mình đang nằm bị co rút lại và mình không kềm chế được cơn nôn mửa…, thức ăn và nước trong miệng chợt trào ra một cách nhanh chóng và bọc phát, làm ướt cả chiếc đệm mình đang nằm…Má mình rầy quá vì mình đã làm phiền má phải kéo cả tấm đệm ra và phải đem rửa nước cho sạch…Từ đó về sau mỗi lần gặp Quách Ngọc Sơn, bạn Sơn hay nhắc tới món « mực xào hồ »…và cũng từ đó tới sau mình biết uống rượu mặc dù uống thì thấy cay và nhức đầu chứ không biết vị ngon chút nào cả…Còn vụ bạn Sơn uống thuốc Optalidon tính tự vận thì không ai biết lý do, chỉ biết phong phanh là Sơn có chuyện buồn gia đình nên làm như vậy…không biết có phải không. Sau nầy lúc mình đã ra đời đi dạy học ở An Phú và Mỹ Luông, có lần về Hà Tiên thăm nhà, tình cờ đi ngang quán Xuân Thạnh lại gặp bạn Sơn, Sơn chạy ra kêu mình vào quán và cả hai cũng lai rai uống mừng gặp lại nhau…Khổ thay vì có bệnh nặng nên bạn Sơn đã từ trần, từ giả chúng ta rất sớm, ra đi trong lúc tuổi còn trẻ. Mình được biết bạn Sơn đã có gia đình một người vợ và ba người con….Mình cũng còn nhớ rỏ là lúc đương thời Sơn ăn mặc rất theo mode vì nhà có phương tiện, và Sơn cũng rất « ái mộ » hai người bạn gái học cùng trường thời đó và đều mang tên là Nguyệt…!!!

Chân dung bạn Quách Ngọc Sơn

Một kỷ niệm khác với bác sĩ Phạm Như Bách, bác sĩ Bách là một người rất thông thái và rất đẹp trai, ông cũng là một bác sĩ đã quản lý bệnh viện Nguyễn Thần Hiến trong một thời gian rất lâu dài. Người Hà Tiên hình như ai cũng đều biết bác sĩ Bách. Có một buổi chiều nọ mình và người bạn rất thân cùng lớp là Nguyễn Ngọc Thanh cùng đang đi ra phía chợ trên đường Tham Tướng Sanh, gần tới phía trước quán Ti La thầy Đạt, thì bác sĩ Bách đang chạy chiếc xe jeep của bệnh viện tới, bác sĩ chắc là biết Nguyễn Ngọc Thanh nên mời mình và Thanh lên xe để ông chở luôn ra chợ chơi. Cùng lúc đó thì có một cô có lẻ cũng là bác sĩ người Thụy Sĩ đang đi tới, bác sĩ Bách liền xổ ra một tràng tiếng Pháp mời cô đó cùng lên xe đi chung luôn với mình và Thanh,….cô người Thụy Sĩ cũng rất vui vẻ nói chuyện với bác sĩ Bách… chỉ tiếc lúc đó mình còn nhát quá và có lẻ còn yếu tiếng Pháp nên không nói được gì với cô người Thụy Sĩ đó. (Vào thời đó khoảng những năm 60-70, có một phái đoàn y tế người Thụy Sĩ đến họp tác với bệnh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên, có đến 3,4 người nữ trong nhóm…và cả nhóm người Thụy Sĩ nầy cư trú tại khách sạn Vân Tiên ở đường Trần Hầu.

Bênh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên khoảng năm 1965 có phái đoàn y tế Thụy Sĩ đến họp tác

Còn một việc có liên quan đến bệnh viện Nguyễn Thần Hiến nữa là vào khoảng những năm đầu thập niên 70, có hai người cán sự y tế từ nơi khác đổi về làm việc tại bệnh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên, vì là người trẻ tuổi nên hai bạn nầy cũng gia nhập vào nhóm bạn học trò trung học Hà Tiên, mình thường đi chơi chung với hai người cán sự y tế nầy. Một người tên là Nguyễn Thành Tài (Tài có tặng cho mình một tấm ảnh chân dung của Tài), còn người kia thì mình quên tên rồi…)

Bìa một bức thư với thủ bút của Bác Sĩ Phạm Như Bách.

Nguyễn Thành Tài một trong hai người cán sự y tế đến làm việc tại bệnh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên khoảng đầu thập niên 1970

Bệnh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên vẫn còn ở chổ cũ nhưng đã đổi tên sau 1975 (Bệnh viện Đa Khoa Hà Tiên)

Những năm sau 1975, bệnh viện Nguyễn Thần Hiến vẫn còn tiếp tục hoạt động nhưng không còn mang tên Nguyễn Thần Hiến mà có tên mới là Bệnh viện Đa Khoa Hà Tiên. Sau nầy có lẻ vì nhu cầu phục vụ sức khỏe y tế công cộng tăng lên vì dân số ở Hà Tiên tăng vọt lên nhiều nên chính quyền địa phương đã xây cất một bệnh viện lớn hơn, đặt tên là Bệnh viện Đa Khoa Hà Tiên, bắt đầu xây vào năm 2004 và làm lể khánh thành bệnh viện mới nầy vào ngày 08/09/2011. Bệnh viện Đa Khoa Hà Tiên mới nầy tọa lạc trên phường Tô Châu ở bên kia sông (số 65 đường Cách Mạng Tháng 8, khu phố III, phường Tô Châu, Hà Tiên).

Bệnh viện Đa Khoa Hà Tiên ngày nay (tọa lạc bên kia sông bến Tô Châu)

Bệnh viện Đa Khoa Hà Tiên ngày nay (tọa lạc bên kia sông bến Tô Châu)

Vị trí bệnh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên (xưa) và bệnh viện Đa Khoa Hà Tiên (nay)

Ngày nay toàn bộ hai đơn vị y tế của Hà Tiên ngày xưa: bệnh viện Nguyễn Thần Hiến và « Nhà bảo sanh » đều đã bị phá hủy, ngay cả phía sau lưng, trại lính thành 18 cũng biến mất, và phía trước, vườn nhà ông Ba Lón kéo dài cho tới các căn nhà ở giữa hai bên đường Tham Tướng Sanh và Tuần Phủ Đạt cũng đã biến mất,…nhường chổ cho một công viên mới đẹp, góp phần cho khuôn mặt thị xả Hà Tiên thêm tươi đẹp, rộng lớn và tân tiến,…Tuy nhiên đối với những người con thực sự của Hà Tiên như thầy cô trò chúng ta, ngôi bệnh viện, nhà Bảo Sanh,…tất cả đều vẫn còn rất quen thuộc trong ký ức của chúng ta, dù cho vật chất có biến đi, vật đổi sao dời, nhưng trong lòng của chúng ta vẫn còn giữ lại hình ảnh công thự, nhà cửa của Hà Tiên ngày xưa, âu cũng là một phương cách để duy trì và tưởng nhớ một Hà Tiên mến yêu êm đềm của ngày xưa…Hy vọng rằng bài viết mộc mạc, không cầu kỳ nầy giúp thầy cô và các bạn của ngôi trường Trung Học Hà Tiên xưa tìm lại một chút khung trời kỷ niệm của mình và nhớ mãi chuyện vui buồn ngày xưa đã trải qua…

Trần Văn Mãnh (Paris 24/07/2017)

Hình ảnh: Trần Văn Mãnh, Nguyễn Như Thạch, Nguyễn Như Sơn, PhungAnhKiet, Đỗ Hữu Trí.

Tái bút:

1/ Cám ơn bạn cùng lớp Hà Mỹ Oanh đã bổ túc thêm chi tiết về bạn Quách Ngọc Sơn, rất cám ơn cháu Đỗ Hữu Trí đã chia sẻ cho mình di ảnh của người bạn năm xưa là Quách Ngọc Sơn nên mình có được bức ảnh của bạn để minh họa thêm cho bài viết và cũng để tưởng nhớ một người bạn năm xưa, đã ra đi vào ngày 23/09/1987 vì một căn bệnh.

2/ Theo thông tin của chị Dương Hồng Châu (Hà Tiên) thì Bác Sĩ Phạm Như Bách giám đốc bệnh viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên ngày xưa đã từ trần lúc 0 giờ 12 phút ngày 03/03/2018 tại tư gia phường Tân Định Saigon. Bác Sĩ Bách là một vị Bác sĩ rất tài năng và rất tận tâm, ông theo chuyên ngành Nhãn Khoa và được đào tạo tại Đại Học Y Khoa Cologne, nước Đức. Ông là người có dáng rất đẹp, đềm đạm. Bác Sĩ Bách là người BS đầu tiên và đã có công phát triển Bệnh Viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên. Tuy mình không có liên hệ nhiều với ông nhưng mình cũng đã có nhiều dịp tiếp xúc nói chuyện với ông lúc mình còn là học sinh ở Hà Tiên. Bác sĩ Bách ra đi là đã mang theo ông một dĩ vãng tốt đẹp, êm đềm của thời gian ông phục vụ ở Hà Tiên, mong tất cả các bạn, các đồng hương hãy tưởng nhớ đến ông trong một giây phút để tỏ lòng mang ơn một vị Bác Sĩ tài ba đã có lần phục vụ cho quê hương Hà Tiên chúng ta. Xin cám ơn chị Dương Hồng Châu đã thông tin. 

 

Publicités

Sân vận động Hà Tiên và những chiếc trực thăng (Trần Văn Mãnh)

Sân vận động Hà Tiên và những chiếc trực thăng

Thầy Cô và các bạn thân mến, đúng ra phải xếp loại bài viết nầy vào loại « Tạp bút » vì đây là một bài viết về những kỷ niệm xưa khi mình còn ở trường Trung học Hà Tiên, tạp bút vì nhớ đến đâu thì viết đến đó, tuy nhiên bài viết cũng sẽ xoay quanh hai chủ đề chính : Sân vận đông Hà Tiên và những chiếc trực thăng…

Khi mình vừa vào lớp Đệ thất trường Trung học Hà Tiên (niên khóa 1964-1965) thì ngoài các giờ học bình thường thì có một ngày trong tuần phải học giờ Thể Dục, môn nầy do thầy Trịnh Học Ký phụ trách. Thầy Trịnh Học Ký dáng người rất khỏe mạnh (giáo sư Thể Dục!!), nhà thầy ở trên góc đường Mạc Công Du-Mạc Cửu. Chiều nào thầy cũng thực hành bơi lội dưới sông, thầy lội từ khoảng mé sông Đài Kỷ Niệm cho tới « ponton » cầu bắc và thầy cũng thực hành rất nhiều thể loại bơi lội : lội sải, lội bướm…Có lẻ thầy vừa trau dồi kỹ thuật bơi lội và vừa giữ gìn sức khỏe…

Thầy Trịnh Học Ký Trường Trung Học Hà Tiên

Theo thời khóa biểu của lớp mình thì mỗi tuần có 1 giờ học Thể Dục và thay vì học tại sân trường Trung học thì nơi tập trung học là sân vận động Hà Tiên. Xin nói vài lời về sân vận đông Hà Tiên. Hà Tiên của chúng ta ngày xưa có một sân vận động, sân nầy nằm ở cuối đường Mạc Tử Hoàng về phía Đông Hồ, nếu đi từ đường Tô Châu từ dưới bến đò trở lên dinh Quận trưởng thì cũng ở cuối đường Tô Châu. So với Lầu Ba thì nếu ở ngoài nhìn lên Lầu Ba thì sân vận động nằm dưới chân đồi bên phải của Lầu Ba. Thình thoảng Hà Tiên ngày xưa cũng có các trận bóng đá giao hữu giữa quận Hà Tiên và các quận khác, các trận bóng đá đó đều diển ra ở sân vận động nầy, mình còn nhớ mang máng đã có một vài lần mình theo Ông Ngoại mình đi xem các trận bóng đá nầy…Ngoài chức năng phục vụ cho các trận bóng đá thì sân vận động Hà Tiên còn là nơi để cho các chiếc trực thăng của quân đội ngày xưa kể cả trực thăng của Mỹ đáp xuống nữa…(Mình sẽ nói thêm về những chiếc trực thăng sau, bây giờ nói tiếp việc học thể dục tại sân vận đông nầy…).

Sân vận động Hà Tiên sau năm 1975 được đổi mới, tân trang sách sẽ. Photo: Lê Phúc

Sân vận động Hà Tiên, cỏ mọc cao, quang cảnh tiêu điều có vẻ không còn hoạt động nữa.

Vì là giờ thực tập về thể dục nên bắt đầu vào học rất sớm, hình như là khoảng 6 giờ 30 sáng là phải có mặt tại sân vận đông để học. Khổ nổi là từ nhà mình (góc đường Lam Sơn-Bạch Đằng) cũng như từ đa số nhà của các bạn khác cùng lớp ở chợ Hà Tiên, đi đến sân vận động tuy không xa lắm, chừng vài km, nhưng phải đi qua nhà thương (Bệnh viện Nguyễn Thần Hiến) có nhà xác bên trái của con đường Bạch Đằng mà mình phải đi qua sáng sớm!!! rồi bên phải con đường thì có cây dừa ba ngọn, mà ở Hà Tiên ai cũng biết tại cây dừa ba ngọc tuy là kỳ quan du lịch của Hà Tiên, nhưng cũng có nhiều ma lắm !! Thầy cô và các bạn cũng biết là ai lúc còn nhỏ cũng ít nhiều sợ ma…sợ ma mà bắt phải đi qua nhà xác của nhà thương và cây dừa ba ngọn vào sáng sớm thì làm sao ai dám đi qua…, vì vậy cách hay nhất là phải rủ cho thật nhiều bạn cùng đi một lúc, đi một nhóm cho đông và ngay lúc đi ngang nhà xác và cây dừa ba ngọn thì mạnh ai nấy chạy, vừa chạy vừa la cho đở sợ…(Như vậy là tuy chưa vào giờ học giờ thể dục mà đã thực tập thể dục môn chạy rồi đó… !!). Khi lên đến sân vận động thì trời còn rất sớm, cũng may mà có đèn chiếu sáng tuy ánh sáng vàng vọt nhưng cũng đủ để cả nhóm yên tâm…Vì thầy chưa tới nên cả bọn xúm lại ngồi thành vòng tròn trên bải cỏ nói chuyện với nhau cho vui, đề tài nói chuyện thì đủ cả, nhưng chắc cũng không thể  thiếu đề tài về con gái, bạn gái cùng trường cùng lớp,…(mình còn nhớ tuy là tuổi mới vào lớp đệ thất nhưng cũng có nói về đề tài … «tình dục trai gái»… !!). Không phải mình biện minh cho mình nhưng vì lúc đó mình còn nhỏ tuổi không biết gì nhiều về đề tài hóc búa nầy nên chỉ ngồi nghe không dám góp ý vào bàn luận,..ngồi nghe êm ru vô tội cho đến nổi vài người bạn lớn tuổi hơn mình còn nhắc nhở sao không tiếp vào câu chuyện cho vui, mình chỉ cười và lắc đầu, biết gì đâu mà nói…. !!

Cây dừa ba ngọn bên lề đường Bạch Đằng, đối diện phía bên kia đường là nhà xác

Cây dừa ba ngọn bên lề đường Bạch Đằng (hình chụp khoảng năm 1970)

Thỉnh thoảng các lớp của trường Trung học Hà Tiên mình cũng tổ chức các trận bóng đá giao hữu. Mình còn nhớ có một trận bóng đá giữa lớp của mình và lớp của Quách Ngọc Sơn (lớp của anh Trần Văn Dõng, Lâm Hữu Quyền, Lý Cảnh Tiên….). Học sinh cả hai lớp đều kéo đi xem trận đấu và để ủng hộ đội nhà. Trong đội bóng của lớp mình có một bạn tên Quang (mình quên họ rồi chỉ nhớ là tên Quang, các bạn trong lớp thường kêu là « Quang Tàu Húa » vì hình như ghép tên ba của Quang thêm để phân biệt với các bạn cùng tên Quang khác trong trường, nhà của Quang trên đường Lam Sơn, cùng một phía và gần nhà của Phương Hà (tiệm bánh mì Tân Thái, có lẻ Phương Hà biết người bạn tên Quang nầy). Bên đội bóng của lớp Quách Ngọc Sơn các bạn đó có vẻ đánh giá thấp trình độ đá bóng của bạn Quang nên không phòng thủ kỷ lưởng lắm khi Quang có banh dẩn vào khuôn thành, vì vậy cuối cùng chính Quang đá vô được một trái cho đội nhà lớp của mình, không biết tỉ số cuối cùng là bao nhiêu nhưng kết quả là đội bóng lớp của mình thắng trận đấu đó,…Hôm sau giờ thầy Út, thầy gọi Quang lên trả bài, sau khi Quang trả lời hết các câu hỏi về bài, thầy Út còn hỏi thêm : « Hôm qua em đá vô mấy trái ?!! »..làm cả lớp cười vui…

Bây giờ nói thêm về nhà xác của nhà thương, căn nhà xác nầy để dành để tạm các xác người chết trong khi chờ thân nhân đến nhận về chôn cất, nhưng trong thời đó thường là để xác lính chết. Mình còn nhớ mỗi lần có đụng độ chạm súng ở đâu mà có người lính chết chở đem về nhà thương, nếu người lính chết là quen biết hay có tên tuổi ở Hà Tiên, người ta thường lên nhà thương để xem hay để nhìn mặt người quen. Trong nhà xác đó đã có xác Đại Úy Lê Văn Thơ (Địa Phương Quân), một thuộc hạ của đại úy Thơ vì muốn xông vào trận địa để cứu đại úy Thơ nên cũng trúng đạn chết theo. Mình còn nhớ lúc đó ở Hà Tiên rất ít người ngoại quốc Âu châu, nhưng có một người quốc tịch Đức, hình như là dân sự, làm kỹ sư về điện, không biết sao cũng bị chết, người ta đem xác về nhà xác, có người vợ người Việt Nam cũng đến nhận xác và khóc, lúc đó người Hà Tiên lên nhà thương xem rất đông, mình cũng có mặt trong đó,…Những lúc như vậy mình rất sợ, buổi tối không dám đi ngang qua nhà thương, nhất là trên đường Bạch Đằng ngay chổ một bên là nhà xác và một bên là cây dừa ba ngọn.  Mình thường nói đùa với các bạn là nếu có ai thưởng cho mình một triệu đồng kêu ngủ một đêm trong nhà xác dù không có xác chết trong đó mình cũng không dám ngủ dù rất muốn có một triệu đồng bỏ túi…!!!

Cổng chính vào nhà thương (Bệnh Viện Nguyễn Thần Hiến Hà Tiên) trên đường Mạc Cửu, trong góc phía sau bên phải nhà thương là nhà xác

Nói thêm về tính cách sợ ma của mình. Hồi còn nhỏ mình rất sợ ma (ngay cả bây giờ trên lục tuần rồi mà chắc chắn là vẫn còn sợ ma…). Ở nhà mình ngày xưa Bà Ngoại thường hay phân công cho các anh em mình phải thắp nhang trên mỗi bàn thờ vào mỗi buổi chiều khoảng sáu hoặc bảy giờ tối lúc trời  chạng vạng tối. Thắp nhang ở dưới nhà thì dể dàng không sao cả. Còn vấn đề thắp nhang trên lầu thì hơi khó…!! Trên gác lầu nhà mình có rất nhiều bàn thờ, bàn thờ Ông Quan Công (Năm Ông), bàn thờ Bà Mẹ Sanh, và 2 bàn thờ Ông Bà. Mỗi lần đốt nhang ở dưới nhà xong xuôi cầm bó nhang lên lầu, thắp từng bàn thờ, mà phải cắm nhang chậm rải, nghiêm trang, sau khi cắm nhang xong còn phải xá ba xá cho phải lể. Càng thắp nhang càng đi ra xa cái thang là chổ để đi xuống dưới nhà (vì còn một bàn thờ ở phía trong sâu trên lầu), lúc đó tự nhiên mình thấy sợ, lúc đầu cố làm tỉnh để cho xong việc, nhưng càng kéo dài càng sợ, mình cảm thấy ớn ớn phía sau gáy…Sau khi thắp nhang xong tất cả các bàn thờ, nổi lo sợ tăng lên cực điểm phải chạy cái vù tới cầu thang và đi xuống cho lẹ…lại có cảm tưởng là có ai rượt sau lưng mình. Nhiều khi chạy nhanh làm gây tiếng động rầm rầm trên lầu làm Bà Ngoại giựt mình và Bà Ngoại hỏi gì vậy…?? Mình nói sợ ma thì Bà Ngoại rầy nói trên đó Ông Bà không đâu có ma cỏ gì đâu. Tóm lại là mỗi ngày phải thắp nhang như vậy, cố gắng cho xong nhưng nếu ngày nào xem phim hay đọc truyện ma hay có đi xem xác chết trên nhà xác thì mấy ngày sau không dám lên lầu, phải nhờ anh Hai Dõng hay Vú thắp nhang dùm….cái tật sợ ma nầy nó theo mình tới bây giờ không sao dứt bỏ được…!!

Chủ đề thứ hai của tạp bút nầy là nói về những chiếc trực thăng. Như mình đã nói ở trên, sân vận động Hà Tiên cũng là nơi để các trực thăng của lính đáp xuống. Hồi nhỏ không biết tại sao trẻ nít rất thích xem trực thăng đáp xuống trên sân vận động. Mỗi khi ở nhà hay ngoài chợ nghe tiếng động cơ của trực thăng bay ngang là biết là sắp sửa đáp xuống trên sân vận động, mọi người đều chạy bộ từ ngoài chợ Hà Tiên xưa lên tới sân vận động, ráng chạy nhanh cho kịp xem trực thăng đáp xuống. Hồi đó nghĩ lại cũng có lúc quân đội cũng cho trẻ nít và học sinh vào sân vận động xem trực thăng đáp, nếu không được vào thì đứng phía ngoài đường Mạc Tử Hoàng xem cũng rất rỏ.

Loại trực thăng UH 1H Iroquois Huey của lính Mỹ thường đáp xuống sân vận động Hà Tiên thời chiến tranh

Trực thăng CH-47 Chinook cũng từng đáp xuống sân vận động Hà Tiên nhiều lần

Ngoài sân vận động, trực thăng của lính Mỹ thời đó cũng thường đáp xuống Pháo Đài Hà Tiên vì Pháo Đài thời đó là căn cứ của lính Mỹ. Mình đã từng thấy tận mắt một chiếc trực thăng của Mỹ bay từ Pháo Đài đáp xuống Đài Kỷ Niệm Hà Tiên gần chợ cá, sau đó các lính Mỹ và VN mua một giỏ lớn toàn là dưa hấu chất lên chiếc trực thăng đó và sau đó trực thăng lại bay về Pháo Đài…

Hình bờ sông Hà Tiên, bên phải hình là Đài Kỷ Niệm, phía xa xa là Pháo Đài, con đường phía dưới hình là nơi chính xác chiếc trực thăng đã đáp xuống kế chợ cá để mua dưa hấu

Có một chuyện nầy xảy ra không biết vào năm nào trước 1975 nhưng các học sinh trường Trung học Hà Tiên chắc bạn nào cũng còn nhớ. Đó là việc vào một đêm tối trời không có đèn cũng không có trăng sao, có một chiếc trực thăng của lính đáp nhằm xuống một cồn cát trên sông Đông Hồ phía gần đường sông đi Giang Thành. Chắc chắn là chiếc trực thăng nầy muốn đáp xuống sân vận động Hà Tiên vì sân vận động cũng gần ngay đó, nhưng có lẻ trời tối người lái trực thăng nhìn lầm cồn cát Đông Hồ là sân vận động nên đáp xuống cồn cát. Sau đó không biết vì lý do gì, chiếc trực thăng có lẻ bị lún xuống cát sâu và không có phương tiện nào để kéo chiếc trực thăng nầy lên khỏi cát để đem về căn cứ, các người lính quyết định hủy bỏ chiếc trực thăng nầy bằng cách đặt chất nổ cho nổ tung cả chiếc trực thăng. Mình còn nhớ rỏ, học sinh cả trường Trung học Hà Tiên lúc đó đều kéo ra xem vụ cho nổ trực thăng nầy, học sinh quy tựu rất đông trên cuối con đường Mạc Tử Hoàng, trong khi đó thì lính ngăn chận các con đường khác dẩn về phía sân vận động. Trên sông Đông Hồ thì người ta cũng chận ghe tàu không cho di chuyển về phía sân vận động và về phía đường sông đi Giang Thành.  Mấy người lính lắp ráp chất nổ xong xuôi và bắt đầu cho nổ tung chiếc trực thăng, hủy bỏ vì  sợ để nguyên như vậy qua đêm có thể phía bên kia ra tháo gở dụng cụ và tư liệu…Lúc đó vì là vấn đề quân sự nên cả trường thầy cô học trò ai cũng đứng xem chứ không hiểu tại sao lính VN và Mý không tìm cách kéo bóc chiếc trực thăng nầy về mà lại phá hủy như vậy.

Vị trí sân vận động Hà Tiên so với đường Mạc Tử Hoàng và cồn cát trên sông Đông Hồ

Thầy cô và các bạn thân mến đó là một vài kỷ niệm về sân vận động Hà Tiên và những chiếc trực thăng thời chiến tranh diển ra ở Hà Tiên của chúng ta, mình còn nhớ một số chi tiết chi vậy, kể ra mong thầy cô và các bạn đọc cho vui và nếu thầy cô và các bạn còn nhớ nhiều chi tiết khác chính xác hơn nữa thì xin góp ý vào thêm cho bài viết của chúng ta thêm đầy đủ và phong phú nhé, xin cám ơn tất cả.

                                                                 Trần Văn Mãnh (03/07/2017)

Hình ảnh: Trần Văn Mãnh, Nguyễn Hồng Ẩn, Internet, đặc biệt xin trân trọng cảm tạ anh Nguyễn Như Thạch (hậu duệ của Ông Nguyễn Thần Hiến) đã biếu cho bức ảnh rất quý giá bệnh viện Nguyễn Thần Hiến (do em Trương Mộng Uyên chuyển cho, xin cám ơn em Mộng Uyên), và trân trọng cảm ơn em gái đồng hương với tên hiệu trên fb là Ha Tien đã chụp cho vài tấm ảnh về sân vận động Hà Tiên. Cám ơn cháu Kim Lý (tên trên fb là Marilyn Kim) đã có bức hình bờ mé sông Hà Tiên. Xin cảm tạ  Ông H.Lawrence Serra đã biết tặng bức ảnh Cây dừa ba ngọn (Hà Tiên) chụp vào khoảng năm 1970

Tái bút: 1/ Theo anh Lý Thanh Xuân (anh hai của bạn Lý Mạnh Thường) thì sân vận động xưa của Hà Tiên còn là nơi mà những người Khmer ở Hà Tiên dựng dàn gổ để làm lễ hỏa táng người chết. Xin cám ơn anh Xuân đẫ góp thêm chi tiết cho bài viết.

2/ Theo em Huỳnh Thị sáu (Jennie Huynh) cho biết tên nguyên họ của bạn Quang (có nhắc đến trong bài viết) là Đỗ Minh Quang. Xin cám ơn em Sáu nhé.